10 μαθήματα σκηνοθεσίας από τον Terry Gilliam

...

[typography size=»17″ ]Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας[/typography]

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

 

«Ο Billy Wilder είπε κάποτε ότι υπάρχουν δύο πράγματα που δεν μπορούν να αποφύγουν οι μεγάλοι σκηνοθέτες: τα βραβεία και τις αιμορροΐδες (sic). Θα αρκεστώ στα βραβεία προς το παρόν, παρακαλώ». Τάδε έφη Terry Gilliam, ο κινηματογραφιστής και μέλος των Monty Pythons, που προσφάτως αποφάσισε να μπει στον κόσμο του Facebook και να μας χαρίζει ευφυή status updates.

Ευτυχώς όμως δεν αρκείται σε αυτά. Το κινηματογραφικό μυαλό πίσω από μεγάλα projects όπως τα «Monty Python and the Holy Grail», «Adventures of Baron Munchausen» και «12 Monkeys» βρέθηκε στο Μαρόκο, στο πλαίσιο του 11ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μαρακές και κατά την διάρκεια του masterclass που έδωσε και των συζητήσεων που ακολούθησαν, «φιλοδώρησε» τους συμμετέχοντες με μαθήματα (και αντιμαθήματα) για επίδοξους σκηνοθέτες. Σας τα μεταφέρουμε, όπως τα κατέγραψαν οι δημοσιογράφοι του περιοδικού Filmmaker.

H «ωριμότητα» είναι για τους losers.

Σαν παιδί, πάντα σχεδίαζα αστεία πλάσματα, έφτιαχνα αστείους χαρακτήρες. Αλλά νομίζω ότι το κλειδί είναι να μην μεγαλώνεις, να μην μαθαίνεις να είσαι ενήλικος. Κι αν μπορέσετε να διατηρήσετε την φαντασία εκείνη που είχατε όταν ήσαστε μωρά, θα γίνετε υπέροχοι κινηματογραφιστές. Ο κόσμος όμως προσπαθεί να σας κάνει να μεγαλώσετε, να σταματήσετε να φαντάζεστε, να σταματήσετε να οραματίζεστε, να σταματήσετε να φτιάχνετε παιχνίδια με το μυαλό σας. Κι έχω δουλέψει σκληρά για να μην αφήσω τον κόσμο να με εκπαιδεύσει.

Οι σχολές κινηματογράφου είναι για τους ανόητους.

Η εμπειρία θα σας μάθει πώς να κάνετε ταινίες. Εγώ δεν πήγα σε σχολή κινηματογράφου. Απλώς παρακολουθούσα ταινίες στο σινεμά. Και πιθανώς η πιο σπουδαία εκπαίδευση που είχα ήταν το να γυρίζω ταινίες, οπότε αυτό έχω να πω: Παρακολουθήστε ταινίες, πάρτε μια κάμερα, κάντε μια ταινία. Κι αν το κάνετε αρκετές φορές, τελικά θα αρχίσετε να μαθαίνετε πώς γυρίζονται οι ταινίες.

Όχι στην θεωρία του auteur, αλλά στου fil-teur.

Το να γίνει κανείς auteur ήταν κάτι που πάντα ονειρευόμασταν από την εποχή των ταινιών των δεκαετιών του ’50 και του ’60, όταν η θεωρία του κινηματογράφου του auteur εμφανίστηκε στον πλανήτη. Κι οι άνθρωποι συνέχισαν να χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο, και το κάνουν και για τις δικές μου ταινίες, υποθέτω επειδή είναι πολύ ιδιαίτερες, κι επομένως θεωρούν πως είμαι ένας auteur. Κι εγώ λέω όχι, στην πραγματικότητα είμαι ένας fil-teur. Ξέρω τι θέλω να κάνω, αλλά έχω γύρω μου πολλούς ανθρώπους που είναι φίλοι μου και δεν δέχονται εντολές μου, αλλά έχουν τις δικές τους ιδιαίτερες ιδέες. Όταν τους έρχεται μια καλή ιδέα, αν είναι κάποια που ταιριάζει με αυτό που προσπαθώ να πετύχω, την χρησιμοποιώ. Έτσι το τελικό αποτέλεσμα της ταινίας είναι μια συνεργασία πολλών ατόμων, κι εγώ είμαι το φίλτρο που αποφασίζει τι μένει και τι παραλείπεται.

Βάλτε τις ιδέες σας σε ένα συρτάρι. Βγάλτε τις όταν χρειαστούν.

Έχω κι εγώ ένα συρτάρι στο γραφείο μου με όλες τις ιδέες που μου έρχονται και τις σημειώνω. Τις βάζω εκεί μέσα και κάποια μέρα τις χρησιμοποιώ. Στην αρχή μιας καινούριας ταινίας, συχνά καταφεύγω σ’ αυτό το συρτάρι και διαβάζω τι έχω γράψει για να διαπιστώσω αν κάποιες ιδέες μπορούν να «κολλήσουν» σε αυτό που κάνω. Οι ιδέες εξελίσσονται, οπότε ξεκινάω απλώς με ένα σκίτσο και στην συνέχεια το τελειοποιώ. Αυτό μπορείς να το κάνεις και με τις ιδέες άλλων ανθρώπων – κι αυτή είναι η διασκεδαστική πλευρά της υπόθεσης.

Ό,τι έχεις πραγματικά είναι η ιστορία.

Πιστεύω πως το σημαντικότερο είναι να μείνεις πιστός σε αυτά που πιστεύεις. Εννοώ ότι είναι πιο σημαντικό να κάνεις τα δικά σου λάθη, παρά τα λάθη κάποιου άλλου. Πολλοί άλλοι κινηματογραφιστές συμβιβάστηκαν επειδή κάποιος τους συμβούλεψε ότι αν αλλάξεις αυτό, η ταινία θα γίνει πιο επιτυχημένη εμπορικά. Και τελικά η ταινία αποτυγχάνει εμπορικά, κι αυτοί παθαίνουν κατάθλιψη και καταστρέφονται επειδή δεν μπόρεσαν να ολοκληρώσουν την ταινία με τον τρόπο που σκόπευαν. Πρέπει να πιστεύεις σε αυτό που κάνεις, και να είσαι διατεθειμένος να υποστείς τις συνέπειες, όποιες κι αν είναι αυτές. Αν πετύχεις, φανταστικά. Αν αποτύχεις, ίσως θα πρέπει να βρεις μια πιο σωστή δουλειά.

Καθοδηγήστε τους θεατές με τον φακό.

Συνεχώς θέλω να βλέπω περισσότερο τον κόσμο. Όταν κοιτάζω μέσα από την κάμερα, καθώς ετοιμάζουμε μια σκηνή, δεν νιώθω πως είμαι στην σκηνή. Ο ευρυγώνιος φακός, επειδή βλέπουμε τόσα πολλά, νιώθω ότι με τυλίγει κατά κάποιο τρόπο. Επίσης μου αρέσει με τους τηλεφακούς το ότι ο σκηνοθέτης ελέγχει το «μάτι» του θεατή πολύ περισσότερο γιατί του δείχνει ακριβώς ό,τι θέλει εκείνος και μόνο. Όλα τα άλλα μπορούν να είναι φλου. Μ’ αρέσει να είναι λίγο θολό το πλάνο ώστε το κοινό να χρειάζεται να έχει επίγνωση του περιβάλλοντος αλλά και του τι θέλω εγώ να δουν. Δεν θέλω να διαχωρίσω τον χαρακτήρα από τον κόσμο στον οποίο βρίσκεται. Μερικές φορές ο περιβάλλων χώρος, τα δωμάτια, τα πάντα είναι εξίσου σημαντικά με τον χαρακτήρα.

Τίποτα δεν μπορεί να νικήσει έναν σκηνοθέτη που έχει γίνει ένα με τους ηθοποιούς του.

Θεωρώ πως το κλειδί είναι να σιγουρευτεί κανείς ότι η ταινία αρέσει στους ηθοποιούς του, ειδικά αν πρόκειται για μεγάλους σταρ του Hollywood. Στο πρώτο μου φιλμ στο Hollywood, το «The Fischer King», πρωταγωνιστούσαν ο Robin Williams και ο Jeff Bridges. Ήξερα ότι όσο εγώ, ο Robin και o Jeff είμαστε ενωμένοι, δεν υπήρχε περίπτωση να μας τα χαλάσει το studio, και η ταινία θα ολοκληρωνόταν. Το ίδιο συνέβη και με τους «12 Πιθήκους». Ο Brad Pitt, ο Bruce Willis κι εγώ ήμασταν ένα. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ταινίες πήγαν πολύ καλά.

Μαζέψτε γύρω σας ανθρώπους που αυτοσχεδιάζουν.

Μου αρέσει ο ηθοποιός να με εκπλήσσει συνεχώς, γιατί το πρόβλημα με μια ταινία όταν εσύ ο ίδιος την έχεις γράψει και την σκηνοθετείς, είναι πως βρίσκεται στο μυαλό σου επί τόσο καιρό που γίνεται κάπως δύσκαμπτη. Έτσι τα γυρίσματα μπορούν να γίνουν μηχανικά, αφού προσπαθείς να κάνεις ακριβώς αυτό που έχεις στο μυαλό σου επί έναν χρόνο. Το υπέροχο λοιπόν είναι όταν οι ηθοποιοί έρχονται και κάνουν κάτι εντελώς ξαφνικό και αμέσως κάθε ημέρα αποκτά νέα φρεσκάδα. Με κάνει να μένω ξύπνιος.

Η σκηνοθεσία δεν είναι για τους λιγόψυχους – ούτε για τους λογικούς.

Αυτό που μου αρέσει στον Δον Κιχώτη είναι ότι συνεχώς παρερμηνεύει τον κόσμο. Πιστεύει ότι ο κόσμος είναι είτε χειρότερος είτε καλύτερος είτε οτιδήποτε διαφορετικό από την πραγματικότητα. Αλλά τελικά έχει εκείνες τις ηρωικές, επικές στιγμές που μοιάζει να είναι ασταμάτητος. Και συνεχίζει, και συνεχίζει… Νομίζω πως είναι ένα σπουδαίο παράδειγμα για τους ανθρώπους, ιδιαίτερα στον χώρο του κινηματογράφου, για το πώς να πορευτούν στην ζωή τους, επειδή ο κινηματογράφος μπορεί να γίνει απίστευτα απογοητευτικός… Μην γυρίζετε ταινίες αν δεν θα είστε ικανοί να αντιμετωπίσετε καταστροφές.

Να είστε φωτισμένοι τύραννοι.

Περιμένω από τους ηθοποιούς να αφοσιωθούν απόλυτα στην ταινία και τον ήρωά τους και να ξεχάσουν ποιοι είναι, να ξεφορτωθούν την ματαιοδοξία τους, να είναι ό,τι απαιτεί ο ρόλος τους να είναι. Είναι φριχτό όταν ακούω ιστορίες για ηθοποιούς που έρχονται με τους δικούς τους μακιγιέρ και κομμωτές. Μια στιγμή, τι γίνεται εδώ; Η εξουσία βρίσκεται σε λάθος χέρια. Αν αφήσετε την δύναμη να πάει στον ηθοποιό, τότε δεν σκηνοθετείτε την ταινία. Κι ο ηθοποιός δεν σκέφτεται το σύνολο της ταινίας, μόνο ο σκηνοθέτης το κάνει. Δεν θέλω να είμαι ο τύπος που λέει «αυτός είναι ο μόνος τρόπος». Δεν θέλω να γίνω δικτάτορας, δεν είναι ενδιαφέρον. Ενδιαφέρον είναι να υπάρχει συνεχώς ένας διάλογος σε εξέλιξη και να προσπαθείτε να συμφωνήσετε από κοινού τι είναι καλύτερο για την ταινία.

Μάθημα bonus: Ό,τι κι αν κάνετε, μην δουλέψετε ποτέ με τους Weinsteins.
Θα ήταν ωραίο αν είχα κάνει περισσότερες ταινίες στα 71 χρόνια της ζωής μου. Αλλά αν υπάρχει κάτι που πραγματικά μετανιώνω, αυτό είναι το ότι δούλεψα με τους Weinsteins (γέλια).

Πηγή: FilmmakerMagazine

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ