7 συμβουλές filmmaking από τον Steve McQueen

...

131106_THR_DirectorsRoundtable_0021_a_lΓράφει ο Γιώργος Κόκουβας

Πρόκειται σίγουρα για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες σύγχρονους κινηματογραφιστές. Μπορεί το Hunger να ξένισε και να σόκαρε πολλούς, το Shame να προκάλεσε με την προσέγγισή του και το φρεσκότατο 12 Years A Slave να έφερε τους θεατές αντιμέτωπους με ένα κάθε άλλο παρά ευχάριστο ζήτημα, αυτό της δουλείας, αλλά κάθε φορά αξίζει να αφήνεσαι στη σκηνοθετική ματιά του Steve McQueen. Είτε η εμπειρία τελικά σου αφήνει «πικρή» γεύση είτε σε ενθουσιάζει, δεν μπορείς παρά να παραδεχθείς πως το σινεμά του είναι άξιο λόγου.

Και άξιο μελέτης, σύμφωνα με το Filmschoolrejects , το οποίο επιχείρησε μια καταγραφή «συμβουλών» που μπορεί να παρέχει η προσέγγιση του McQueen σε νέους κινηματογραφιστές. Σήμερα, και με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του 12 Years a Slave στις ελληνικές αίθουσες, μιας ταινίας που σίγουρα θα μας απασχολήσει για πολλούς ακόμη μήνες, μέχρι τα Όσκαρ της 2ης Μαρτίου, αποφασίσαμε να ακολουθήσουμε κι εμείς τα βήματα του βρετανού σκηνοθέτη/video-artist, σημειώνοντας όσα μας «έμαθε» για το σινεμά.

Παράσυρε τον θεατή σε μια εμπειρία

«Ήθελα πραγματικά το κοινό να συμμετέχει σε αυτή την απεργία πείνας, να ακολουθήσει ηθελημένα ή μη την πορεία της ταινίας, που στην αρχή σε “ξεβολεύει”», έχει δηλώσει ο Steve McQueen για το Hunger. «Αλλά ευελπιστώ πως μέχρι το τέλος έχεις φτάσει κάπου όπως και να ‘χει… Πώς μπορείς να κάνεις την ταινία να “μυρίζει” σκατά; Πώς μπορείς να κάνεις τους ανθρώπους να νιώσουν το κρύο; Αυτά είναι τα κύρια στοιχεία που πρέπει να λειτουργήσουν στην ταινία», πρόσθεσε στη συνέντευξή του για τις ανάγκες της κυκλοφορίας του Hunger από την Criterion. Και ο McQueen τα κατάφερε, επικεντρώνοντας την κάμερα στην προσωπική ιστορία ενός και μόνο ανθρώπου, και στην “υποκειμενική” σκοπιά του απεργού πείνας, καταφέρνοντας να μιλήσει για μια ολόκληρη εποχή χωρίς να παγιδευτεί στα κλισέ των βιογραφικών ταινιών ή των πολιτικο-ιστορικών δραμάτων.

Να είσαι… περίεργος

Αυτή είναι συμβουλή που προκύπτουν από τα λεγόμενα του ίδιου του Michael Fassbender, της… μούσας του McQueen που συνεργάζεται μαζί του σε κάθε του ταινία. Όπως αναφέρει και στο παρακάτω video, ο Fassbender θεωρεί πως από τα μεγαλύτερα προσόντα ενός μεγάλου σκηνοθέτη (του McQueen περιλαμβανομένου) είναι το να παραμένει μονίμως περίεργος και να ψάχνει τους τρόπους που συμπεριφέρονται και αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι γύρω του. Έχοντας αυτή τη γνώση, είναι πλέον εύκολο για τον δημιουργό να «χειριστεί» τους θεατές και να τους καθοδηγήσει όπως εκείνος θέλει.

Να βασίζεσαι στους συνεργάτες σου

Πάρε παράδειγμα από την συνεργασία του McQueen με τον Fassbender: Η σπουδαία σκηνοθεσία έδεσε ιδανικά με την θέληση του ηθοποιού να δοθεί ολοκληρωτικά στον ρόλο. Για να υποδυθεί τον απεργό πείνας Bobby Sands έχασε πάρα πολλά κιλά, ενώ δουλεύοντας για να «μπει στο πετσί» του δύσκολου ρόλου του στο 12 Years a slave, λέγεται πως λιποθύμησε από την ένταση.

Εναπόκειται όμως και στον σκηνοθέτη να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης μεταξύ του ίδιου και των ηθοποιών: «Πρέπει να δημιουργήσεις κλίμα στο οποίο από ένα σημείο και μετά προς οποιαδήποτε κατεύθυνση και να κινηθούν υποκριτικά, να είναι σωστή. Είναι σαν χορευτές – κάθε μέρος του κορμιού τους πρέπει να αξιοποιηθεί. Δεν υπάρχουν περιορισμοί, ούτε λογοκρισία. Αν δημιουργήσεις αυτό το περιβάλλον, θα γίνουν πράγματα πέρα από τα συνηθισμένα. Φτάνει να έχεις ανοιχτή την κάμερα για να τα καταγράψεις», λέει ο ίδιος. Όσο για το πώς χτίζει στην πράξη αυτή την ατμόσφαιρα, προτιμά να επικρατεί ένα ζεστό φιλικό κλίμα – μέχρι και να παρηγορεί προσωπικά τους συνεργάτες του. Φροντίζει με άλλα λόγια να επικρατεί πίσω από τις κάμερες ατμόσφαιρα διαμετρικά αντίθετη με αυτή που αποτυπώνεται στις ταινίες του.

Χτίσε έναν κόσμο εκτός κάδρου

«Ήμουν κάποτε ζωγράφος, και τα πάντα τότε φυσικά ήταν μέσα στο κάδρο. Αλλά μέσα στο κάδρο, κατά κάποιον τρόπο, εξαιτίας της κίνησης, υπήρχε μια ζωή μεγαλύτερη από το ίδιο το κάδρο. Αυτό είναι που με έσπρωξε προς το σινεμά. Υπάρχει πάντα η πιθανότητα να συμβαίνει κάτι έξω από το κάδρο, την ίδια ακριβώς ώρα που εσύ εστιάζεις σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ή αντικείμενο». Τα λόγια του McQueen επαναφέρουν τον τρόπο ενεργοποίησης του εκτός κάδρου χώρου από έναν κινηματογραφιστή, κάτι για το οποίο είχαμε μιλήσει σε παλιότερη ανάρτηση της στήλης.

Μη φοβάσαι να παίξεις με τους κανόνες της δραματουργίας

Από το πολυσυζητημένο ντεμπούτο του κιόλας, ο McQueen κατάφερε να ξεχωρίσει, όχι ακολουθώντας τους κανόνες της δραματουργίας, αλλά δίνοντάς τους μια γερή κατραπακιά: Το Hunger «σπάει» στα τρία χάρη σε μια εμβόλιμη στατική σκηνή συνεχούς διαλόγου ανάμεσα στον Bobby Sands και τον ιερέα, που θα έκανε τους θιασώτες του ακαδημαϊκού σεναρίου να ανατριχιάσουν. Με αυτή την παράδοξη δομή, ο McQueen καταφέρνει να αποδώσει με ιδιαίτερο τρόπο το ιδεολογικό και πολιτικό σκεπτικό πίσω από την απόφαση του Bobby να προχωρήσει στην απεργία πείνας.

Προσέγγισε δύσκολα θέματα με αγάπη

Όπως δήλωσε ο ίδιος σε πρόσφατη συνέντευξή του, δεν ένιωθε θυμό για τον θεσμό της δουλείας, δουλεύοντας πάνω στο 12 Years a Slave. Προσπάθησε να νιώσει αγάπη για αυτή, όσο παράξενο κι αν ακούγεται. Κι αυτό το έκανε για να την κατευνάσει, να κυριαρχήσει πάνω της. Άλλωστε, για να καταπιαστείς με ένα ζήτημα που σήμερα ακούγεται εξωπραγματικό, όπως το να υπάρχουν δούλοι στον πολιτισμένο κόσμο, πρέπει να το «αγκαλιάσεις» και να το δεις με τα μάτια εκείνης της εποχής, στην οποία αναφέρεται η ταινία. Τότε, ο θεσμός της δουλείας και τα φαινόμενα που βλέπουμε στην ταινία θεωρούνταν καθημερινότητα, κι αν δεν τα δεις έτσι, δύσκολα θα καταγράψεις με ακρίβεια και αληθοφάνεια την «αλήθεια».

Μην φοβάσαι να απεικονίσεις την καθημερινότητα

Θα έλεγε κανείς πως οι ήρωες του McQueen κάθε άλλο παρά «καθημερινοί» είναι, αφού κάνουν απεργίες πείνας, είναι εθισμένοι στο σεξ ή γδέρνονται από τα αφεντικά τους κάπου στον αμερικανικό Νότο. Κι όμως, αυτό που προκαλεί ένα μεγάλο μέρος από το «σούσουρο» γύρω από τις ταινίες του McQueen είναι το γεγονός ότι απεικονίζει την απλή, ωμή καθημερινότητα. Το γυμνό κορμί του Fassbender, μια επίσκεψη στην τουαλέτα, ένας αυνανισμός κ.ο.κ. Ο McQueen θεωρεί πως ο κινηματογράφος έχει αμελήσει να αποτυπώσει τις συνήθειες της απλής καθημερινότητας, με αποτέλεσμα όταν τελικά τις βλέπουμε στην οθόνη να τις θεωρούμε «προκλητικές» – κάτι που ο ίδιος εκμεταλλεύεται δεόντως για α μας θυμίσει το αντίθετο, προσπαθώντας να βάλει το δικό του ρεαλιστικό λιθαράκι στην τέχνη που υπηρετεί.

Δείτε τις συμβουλές όλων των μεγάλων δημιουργών

Δείτε όλα τα άρθρα του Filmmaking

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ