Κινούμενα σχέδια, κινούμενα θέματα

...

Γράφει η Βαρβάρα Κοντονή

Την περασμένη εβδομάδα κυκλοφόρησε στις ελληνικές αίθουσες, η νέα ταινία του Tim Burton, «Frankenweenie», η οποία αφορά τη περιπέτεια ενός μικρού αγοριού, του Victor και τη προσπάθειά του να επαναφέρει στη ζωή τον πολυαγαπημένο του σκύλο, Sparky.  Όσοι από εμάς γνωρίζουμε τη δουλειά και την κινηματογραφική αισθητική του Burton, ξέραμε τι θα δούμε: το μακάβριο, μεταμφιεσμένο σε κωμικό, παιδικό animation.  Λίγο καιρό πιο πριν, είχαμε επίσης τη δυνατότητα να απολαύσουμε ένα ακόμη εντυπωσιακό animation, το «ParaNorman», στο οποίο ένα πιτσιρίκι διαφορετικό από τα άλλα, καλείται να λύσει μια κατάρα, που θέτει σε κίνδυνο ολόκληρη τη πόλη του.  Ο Norman όμως είναι διαφορετικός από τους άλλους, εξαιτίας ενός πολύ συγκεκριμένου λόγου: μπορεί και μιλάει με τους νεκρούς!  Αν και το θέμα λοιπόν, του θανάτου, και όλων των ευτράπελων που δημιουργούνται γύρω από αυτόν, προκειμένου να εξυπηρετήσουν το περιπετειώδες και χιουμοριστικό στην τελική, κομμάτι της ταινίας, γίνεται εύκολα αντιληπτό από τα μεγαλύτερα παιδιά, πόσο αλήθεια αντιλαμβάνονται τόσο αυτά, όσο και τα μικρότερα, το λουπαριστό θέμα του θανάτου, το οποίο πρωταγωνιστεί στα σύγχρονα animation, πιο πολύ από ποτέ;

Αν έπρεπε να μαντέψουμε σχετικά με το πόσο εξοικιωμένα μπορούν να θεωρηθούν τα παιδιά της σημερινής εποχής, με θέματα όπως ο πόλεμος, η βία ή ο θάνατος, θα λέγαμε χωρίς δεύτερη σκέψη, πολύ.  Από τη μια το αχανές διαδίκτυο και από την άλλη, η ολοένα και πιο ταραχώδης κοινωνική ζωή όπως αυτή την αντιμετωπίζουμε πια,  σε κάθε γωνιά της καθημερινής μας δράσης, συνηγορούν σε μια κατάσταση που πολλές φορές αναγκάζει τα παιδιά να αντιληφθούν τον πραγματικό κόσμο, και όλα τα επίπονα θέματα που εμπεριέχονται σε αυτόν, με τρόπο σκληρό, απογυμνωμένο από κάθε έννοια αθωότητας.  Και όμως, υπάρχει ένας εύκολος τρόπος προκειμένου τα παιδιά να μυηθούν στις δυσκολίες της ζωής, και ο οποίος είναι έτσι κι αλλιώς άρρηκτα συνδεδεμένος με το τρυφερό της ηλικίας τους.  Τα κινούμενα σχέδια.

Ίσως μια από τις πιο συνταρακτικές (αν οχι η πιο συνταρακτική), κινηματογραφικές στιγμές στη ζωή ενός παιδιού, είναι ο θάνατος του Μουφάσα, στο επικό «The Lion King» της Disney, το οποίο μεγάλωσε γενιές και γενιές παιδιών που σε ένα και μόνο βλέμμα του σατανικού θείου Σκάρ, ζάρωναν φοβισμένα στις θέσεις τους.  Η σκηνή όπου ο ο Μουφάσα πέφτει από το γκρεμό, τη στιγμή που εκατοντάδες βουβάλια τρέχουν αφιονισμένα στο background, είναι κάτι που έχει μείνει χαραγμένο σε όλες τις παιδικές ψυχές.  Ακόμα και αν αργότερα ο Σίμπα παίρνει τη κατάσταση στις…πατούσες του και αποκαθιστά τη δικαιοσύνη, το γεγονός δεν αλλάζει: η πρωτεργάτρια στο αμερικανικό animation, Disney, ήταν αυτή που είχε ξεκινήσει να εμπλουτίζει τις ταινίες της, με ένα σωρό ξεκάθαρα κοινωνικά θέματα, κάνοντας έτσι πιο εύκολη την πρόσληψή τους, από τα μυαλά τον μικρών θεατών.  Τα παραδείγματα είναι πολλά.  Ενδεικτικά μπορούμε να θυμηθούμε τη «Pocahontas» (σαφέσταστες αναφορές σε θέματα φυλής, βίας, φυσιολατρείας και έρωτα), τον «Peter Pan» («μη σταματήσεις ποτέ να πιστεύεις και να ονειρεύεσαι») και τον «Bambi» (ο θάνατος και πάλι παρόν, όπως και ο αγώνας του Bambi για επιβίωση).

Όταν το 2007 η Disney αγόρασε την Pixar έναντι $7,4 δισεκατομμυρίων(!), τα πράγματα μπορεί να άλλαξαν όσον αφορά το animation, μιας που τη σκυτάλη πήρε πανηγυρικά το CGI, δε μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο, και όσον αφορά τη θεματική των κινουμένων σχεδίων, η οποία παρέμεινε ίδια.  Ταινίες όπως, «Finding Nemo», «Up» και κυρίως το «WALL-E» το οποίο έθεσε επί τάπητος το θέμα της περιβαλλοντικής μόλυνσης και καταστροφής, όσο κανένα άλλο «παιδικό», αποτελούν μόνο μερικές από τις πολυβραβευμένες δημιουργίες των εταιριών παραγωγής, οι οποίες έχουν κατακτήσει καρδιές μεγάλων και μικρών, χάρη στο υπέροχα πολύχρωμο animation τους, αλλά και την πληθώρα κοινωνικών θεματικών που περνούν στο κοινό τους.  Από την αξία της οικογένειας και της φιλίας, μέχρι την ανάγκη για συντροφικότητα, την πίστη στον εαυτό μας, την καταπολέμηση του φόβου και της βίας (που συνήθως αντιπαραβάλεται υπό τη μορφή ενός γενικότερου κακού), την αποδοχή του θανάτου, το ταξίδι της ενηλικίωσης και ένα σωρό άλλα υποθεσιακά μοτίβα, μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε τους λόγους για τους οποίους ταινίες όπως αυτές τις Disney και της Pixar (ή και των δυο μαζί), αποτελούν κάθε φορά κινηματογραφικό γεγονός.

Φυσικά παρόμοια θεματολογία συναντάμε και σε μη αμερικάνικες παραγωγές,  στα κινούμενα σχέδια που μας έρχονται εξ’ Ιαπωνίας, και πιο συγκεκριμένα σε αυτά του Studio Ghibli.

Έχοντας ιδρυθεί το 1985 από τον κορυφαίο δημιουργό Hayao Miyiazaki, το Studio Ghibli μας έχει προσφέρει μερικές από τις σπουδαιότερες παραγωγές των τελευταίων δεκαετιών, παραμένοντας πιστό στο παραδοσιακό animation, και εμπλουτίζοντάς το με αλληγορικές ιστορίες, μοιραίους ήρωες, μελωδικά soundtracks και απίθανους, φαντασιακούς κόσμους γεμάτους ηθικές αξίες και ιδανικά.  Ταινίες όπως το «Grave of the Fireflies» (το οποίο πραγματεύεται με ιδιαίτερα γραφικό τρόπο, τη προσπάθεια επιβίωσης δυο μικρών αδελφών εν καιρό πολέμου), το «Princess Mononoke» (που αποτελεί μια πνευματική διδαχή πάνω στην ανάγκη προστασίας της Φύσης) και το «Spirited Away» (μια ιστορία για τη δύναμη της ψυχής, τις προσωπικές επιλογές και το ταξίδι της ζωής), αποτελούν κλασικά διαμάντια του ασιατικού κινηματογράφου, που έχουν πολλά να πουν.  Και ξέρουν ακριβώς πως να το κάνουν.

Κάπου εδώ αξίζει να κάνουμε μια αναφορά και στην αυστραλιανή παραγωγή του 2009, «Mary and Max», μια ταινία για μεγαλύτερα παιδιά, η οποία πραγματεύται ζητήματα όπως η ομοφυλοφιλία, η κατάθλιψη, η μοναξιά και η αυτοκτονία.  Μια ζοφερή, αλλά δυνατή, animation γροθιά στο στομάχι.

Είτε μιλάμε για ασιατικό, είτε για αμερικάνικο, είτε για ευρωπαϊκό (η Γαλλία δίνει τελευταία μερικά από τα καλύτερα δείγματα κινουμένων σχεδίων, βάζοντας στον χορό και πολιτικά θέματα, όπως προκύπτει από το αξιόλογο «Persepolis») animation, το μόνο σίγουρο είναι οτι τα παιδιά (και κοντά σε αυτά και εμείς), έχουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν και να κατανοήσουν με τρόπο που ταιριάζει στην ηλικία τους, καταστάσεις, έννοιες και ιδέες, οι οποίες στην πραγματική ζωή φαντάζουν τουλάχιστον ξένες.  Ακόμα και η έννοια του θανάτου μεταμορφώνεται μέσα από ηρωϊκά ζώα, περιπετειώδεις συγκρούσεις και παραβολικές ιστορίες, σε μια φυσική κατάληξη των πραγμάτων.  Ή σε μια τρομερή απειλή, κόντρα στην οποία αξίζει να εναντιωθεί κανείς, προκειμένου το ταξίδι της ζωής να αποκτήσει νόημα.  Και κάπως έτσι, πάντα αυτοί θα ζουν καλά, και εμείς καλύτερα.  Γιατί εμείς πια ξέρουμε…

Βαρβάρα Κοντονή

Ερωτευμένη με τον κινηματογράφο από μικρή, παθιασμένη με τις εικόνες, τους ήχους, τις ιστορίες και την ομορφιά της 7ης Τέχνης, απολαμβάνω να γράφω με ένταση για αυτά που αγαπώ.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ