Ο περιβόητος «άξονας» της κινηματογράφησης

...

[typography size=»17″ ]Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας[/typography]

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

Αν υπάρχει ένας κανόνας για τον οποίο οι σπουδαστές σκηνοθεσίας κουράζονται να ακούνε ξανά και ξανά στις σχολές κινηματογράφου, αυτός είναι ο περιβόητος «άξονας». Μοναδική απαράβατη(;) εντολή: Δεν τον πηδάμε ποτέ (sic).

Τι είναι όμως ο κανόνας του άξονα; Πρόκειται για τον περιορισμό που προκύπτει κατά την κινηματογράφηση μιας σκηνής και την τοποθέτηση των υποκειμένων/αντικειμένων στον χώρο. Ένα παράδειγμα, για να γίνει καλύτερα αντιληπτό: Θέλουμε να κινηματογραφήσουμε τον διάλογο δύο ανθρώπων που κάθονται ο ένας απέναντι από τον άλλο (όπως τους βλέπετε στην κάτοψη στην φωτογραφία). Άξονας είναι στην συγκεκριμένη περίπτωση η νοητή ευθεία που συνδέει τα βλέμματα των δύο ανθρώπων.

Ποιος είναι λοιπόν ο περιορισμός; Η κάμερα, σύμφωνα με τον κανόνα του άξονα (ή αλλιώς των 180 μοιρών) θα πρέπει πάντα να κινείται ή να αλλάζει θέσεις μόνο από την μία πλευρά του άξονα, όπως στο παράδειγμα στο ημικύκλιο που ορίζεται με βάση τον άξονα.

Το σκεπτικό πίσω από τον κανόνα είναι η ανάγκη να έχουν πάντα τα δύο πρόσωπα την ίδια χωροταξική σχέση μεταξύ τους στις τελικές εικόνες – πάντα στην ίδια σκηνή ο ένας να εμφανίζεται δεξιά και ο άλλος αριστερά, ή, όταν το πλάνο περιλαμβάνει μόνο τον έναν από τους δύο, το βλέμμα του να κοιτάζει πάντα προς την ίδια κατεύθυνση του κάδρου.

Αποτέλεσμα της τήρησης του κανόνα είναι η ομαλή μετάβαση των πλάνων, που θα κάνει την δουλειά του μοντέρ πιο εύκολη, και φυσικά, ο ακριβής προσανατολισμός του θεατή. Αν για παράδειγμα ξαφνικά η κάμερα περνούσε τον άξονα, πλέον ο άντρας με την πορτοκαλί μπλούζα θα εμφανιζόταν στα δεξιά, ενώ μέχρι τώρα εμφανιζόταν στα αριστερά. Επιπλέον, το βλέμμα του θα έχει πλέον στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση. Χωρίς ομαλή μετάβαση, αυτή η ξαφνική αλλαγή θα αποπροσανατόλιζε τον θεατή, κάνοντάς τον να νομίσει πως ο άντρας άλλαξε θέση στην σκηνή.

Σημειώστε πως ο άξονας δεν ισχύει μόνο μεταξύ δύο ανθρώπων, αλλά οποιονδήποτε υποκειμένων/αντικειμένων αλληλεπιδρούν σε μία σκηνή. Δείτε πώς εφαρμόζεται ο κανόνας του άξονα αλλά και πώς αυτός μετατοπίζεται συνεχώς κατά την διάρκεια μιας σκηνής από τον «Δεσμώτη του Ιλίγγου» του Χίτσκοκ, στο παρακάτω video.

Επέκταση του παραπάνω κανόνα θεωρείται και αυτός της κίνησης από πλάνο σε πλάνο. Με απλά λόγια, αν ένας άνθρωπος ή ένα αυτοκίνητο για παράδειγμα βρίσκονται σε κίνηση, πηγαίνοντας από την αριστερή προς την δεξιά πλευρά του κάδρου, τότε στο αμέσως επόμενο πλάνο, θα πρέπει να μπουν και πάλι από την αριστερή πλευρά. Διαφορετικά, αποπροσανατολίζεται για άλλη μια φορά ο θεατής, θεωρώντας πως βλέπει άλλο πρόσωπο/αυτοκίνητο, να κατευθύνεται μετωπικά προς αυτό που είδε πριν.

Άλλος ένας κανόνας, στενά συνδεδεμένος με τους παραπάνω, είναι αυτός των 30 μοιρών. Αυτός επιτάσσει το εξής: Όταν πραγματοποιούμε λήψη πλάνων του ίδιου θέματος, π.χ. ενός ανθρώπου, θα πρέπει η κάμερα να αλλάζει θέση μεταξύ δύο συναπτών πλάνων τουλάχιστον κατά 30 μοίρες, ώστε να δικαιολογείται η αλλαγή της θέσης. Μια αλλαγή θέσης μικρότερης γωνίας δεν γίνεται σαφώς αντιληπτή – αντίθετα, «πηδάει» στο μάτι και παραπέμπει σε jump cut – με άλλα λόγια είναι αχρείαστη.

Όπως όλοι οι κανόνες, όμως, έτσι και όλοι οι παραπάνω υπάρχουν για να παραβιάζονται. Όταν ο σκηνοθέτης θέλει επίτηδες να προκαλέσει τον αποπροσανατολισμό του θεατή –βούτυρο στο ψωμί ενός θρίλερ- οι κανόνες του άξονα και της κίνησης παραβιάζονται κατά βούληση. Δείτε στο παρακάτω video πώς ο Stanley Kubrick «πηδάει τον άξονα» στην σκηνή της τουαλέτας στην «Λάμψη».

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ