Πώς να γυρίσεις ένα ντοκιμαντέρ (μέρος α’)

...

[typography size=»17″ ]Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας[/typography]

Ας αρχίσουμε από το πιο βασικό ερώτημα: Γιατί να γυρίσεις ντοκιμαντέρ; Γιατί σε ιντριγκάρει η πραγματικότητα και το ανόθευτο στοιχείο της. Γιατί η φύση του μπορεί πιο εύκολα και με περισσότερη δύναμη να αποδώσει το στίγμα σου και το μήνυμα που θέλεις να εκφράσεις, σε σύγκριση με την μυθοπλασία. Γιατί θέλεις να απευθυνθείς στο niche market των ταινιών τεκμηρίωσης. Γιατί απλώς θέλεις να πάρεις μια κάμερα και να βγεις να καταγράψεις πράγματα για ένα θέμα που σε «καίει».

Πολλοί μπορεί να είναι οι λόγοι, καλώς ή κακώς, όμως, τα πράγματα στον τομέα του ντοκιμαντέρ δεν είναι τόσο απλά όσο το «παίρνω μια κάμερα και βγαίνω να γυρίσω πλάνα». Το είδος απαιτεί πολλή έρευνα, πολλή προετοιμασία, οργανωτικές ικανότητες και ένστικτο κατά την διάρκεια των γυρισμάτων. Παρακάτω, επιχειρούμε να δούμε βήμα-βήμα τα στάδια της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ για όσους ενδιαφέρονται να «υπηρετήσουν» αυτό το κομμάτι της κινηματογραφικής τέχνης – γιατί αν δεν το τονίσαμε αρκετά, το ντοκιμαντέρ είναι καθαρός κινηματογράφος.

Διαλέγοντας το θέμα του ντοκιμαντέρ

Το να καταπιαστείς με ένα θέμα που «πουλάει» ίσως είναι ελκυστική ιδέα, αλλά είναι πιο αποτελεσματική η ιδέα να ασχοληθείς με κάτι που παθιάζει εσένα προσωπικά, ή έστω σε ενδιαφέρει, ώστε να το «ψάξεις» με τον απαραίτητο ζήλο (αν δεν ενδιαφέρει εσένα αυτό που κάνεις, γιατί να ενδιαφέρει τους θεατές;). Σημαντικό βήμα είναι επίσης η επιλογή «υποείδους» ντοκιμαντέρ, που σχετίζεται άμεσα με το θέμα. Θα είναι ένα «βιογραφικό» ντοκιμαντέρ για μια προσωπικότητα που σε ιντριγκάρει; Θα είναι μια ταινία κοινωνικού ζητήματος (για την φτώχια, για συγκεκριμένη μειονότητα, για τον τρίτο κόσμο, για την κρίση κλπ); Θα είναι η καταγραφή ενός συγκεκριμένου event, όπως για παράδειγμα ενός ιδιαίτερου φεστιβάλ; Θα είναι στην εμπόλεμη ζώνη; (σε αυτή την περίπτωση, αφενός καλή σας τύχη, αφετέρου χρειάζεται προσοχή για να αποφύγεις τις ευκολίες και την έλλειψη κινηματογραφικών στοιχείων που βλέπουμε στα τηλεοπτικά «ντοκιμαντέρ»).

Η έρευνα

Ίσως το σημαντικότερο στάδιο σε ολόκληρη τη διαδικασία, που μπορεί να διαρκέσει ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό διάστημα. Έρευνα στα αρχεία, διάβασμα, ξημεροβράδιασμα στις βιβλιοθήκες, σε αρχεία και στο διαδίκτυο, μελέτη βιβλίων, εντοπισμός των κατάλληλων ανθρώπων που μπορούν να σε διαφωτίσουν επί του θέματος που αποφάσισες να ασχοληθείς είναι σταθμοί που θα πρέπει να περάσεις πριν πάρεις κάμερα στα χέρια σου. Ακόμη κι αν έχεις αποφασίσει πως θα στηριχθείς καθαρά σε συνεντεύξεις, οφείλεις να έχεις ερευνήσει ώστε να γνωρίζεις όσα περισσότερα μπορείς και να κάνεις στους συνεντευξιαζόμενούς σου τις κατάλληλες ερωτήσεις.

Οι συνεντεύξεις

Ποιοι θα είναι οι άνθρωποι που θα μιλήσουν μπροστά στον φακό σου; Ψάξε τους κατάλληλους συμμετέχοντες για το ντοκιμαντέρ σου, και όχι τους πρώτους τυχόντες. Στόχευσε ψηλά – δεν έχεις να χάσεις τίποτα. Αν για παράδειγμα ετοιμάζεις μια ταινία περιβαλλοντικού θέματος, αναζήτησε ειδικούς περιβαλλοντολόγους, αυτούς που έχουν τη μεγαλύτερη πείρα στον χώρο. Αν γυρίζεις μια βιογραφία, αναζήτησε τους συγγενείς, τους συνεργάτες, τους πιο κοντινούς ανθρώπους με την προσωπικότητα που ασχολείσαι.

Βρίσκοντας χρήματα

Το βήμα που σήμερα φαντάζει ανέκδοτο. Υπάρχουν ευτυχώς λύσεις. Κι αν φοβάστε ότι τα χρήματα των προγραμμάτων που προκηρύσσει το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και η ΕΡΤ δεν θα τα δείτε ποτέ (ρίξτε πρώτα ωστόσο εδώ μια ματιά ), υπάρχουν κι άλλα μονοπάτια. Όπως το crowdfunding στις πλατφόρμες αναζήτησης ιδιωτικής χρηματοδότησης που γίνεται όλο και πιο δημοφιλής (και αποτελεσματική) μέθοδος. Όπως η παρουσίαση του project σε παράλληλα προγράμματα των ευρωπαϊκών φεστιβάλ, που ασχολούνται με τα in progress ντοκιμαντέρ και χρηματοδοτούν τις καλύτερες ιδέες. Όπως, τέλος, η λύση του zero/low budget γυρίσματος, που απαιτεί λιγότερα χρήματα.

Συγκεντρώνοντας το συνεργείο

Μπορεί να μην χρειάζονται ηθοποιοί (εκτός κι αν επιλέξετε δραματοποιημένο είδος ή έστω δραματοποιημένες σκηνές), αλλά το υπόλοιπο συνεργείο (εικονολήπτης, φωτογράφος, βοηθός σκηνοθέτη, τεχνικοί κλπ) είναι απαραίτητο για να κυλήσουν όλα ομαλά στα γυρίσματα. Θυμήσου τις συμβουλές μας για την συγκέντρωση της δημιουργικής ομάδας μιας παραγωγής εδώ. Η παρουσία του διευθυντή φωτογραφίας, εφόσον εσύ δεν έχεις τέτοια πείρα, είναι σπουδαία, καθώς εκτός από τις συνεντεύξεις, τα ντοκιμαντέρ απαιτούν εμβόλιμα πλάνα από εξωτερικά γυρίσματα που είναι πιο απαιτητικά από φωτιστικής άποψης.

Σχηματίζοντας τον σκελετό του ντοκιμαντέρ

Πριν ακόμη πάρει μπρος η κάμερα, πρέπει να έχεις (αρχικά) στο μυαλό σου και (στη συνέχεια και) γραπτώς την «σκαλέτα», τον σκελετό του τελικού αποτελέσματος που επιθυμείς. Σε αυτό θα έχει ήδη βοηθήσει το στάδιο της έρευνας, τα αποτελέσματα της οποίας θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τα όσα είναι εφικτό να γυρίσεις. Αυτό που χρειάζεσαι δηλαδή είναι ένα φύλλο χαρτί με τις «σκηνές» του ντοκιμαντέρ με την σειρά– κάτι σαν το ντεκουπάζ της μυθοπλασίας , ώστε να ξέρεις βήμα-βήμα τι επιζητάς όσο γυρίζεις. Για παράδειγμα, βοηθά να ξέρεις αν ετοιμάζεις ένα ντοκιμαντέρ για μια παλιά ηθοποιό ότι «θα ξεκινά με μια σκηνή από ταινία της, στην συνέχεια θα ακολουθεί συνέντευξη με την κόρη της, στην συνέχεια από εν ζωή παλιούς ηθοποιούς, στη συνέχεια ξανά πλάνα ταινίας της, φωτογραφίες της από το αρχείο, πλάνα αρχείου από προσωπικές της στιγμές κλπ κλπ.

Το χρονοδιάγραμμα

Το ξέρουμε όλοι ότι δύσκολα τηρούνται χρονοδιαγράμματα, ιδιαίτερα όταν μια παραγωγή γίνεται χωρίς πολλά χρήματα, αλλά είναι χρήσιμη τουλάχιστον μια «αχνή χρονική γραμμή», ώστε να ξέρεις ότι τα πράγματα δεν καθυστερούν υπερβολικά. SOS εδώ είναι να ορίσεις και τον άμεσο στόχο σου, μετά το πέρας της παραγωγής: Αν υπάρχει ένα deadline, π.χ. ενός τηλεοπτικού σταθμού που ενδιαφέρεται να προβάλλει την ταινία ή ενός φεστιβάλ στο οποίο ενδιαφέρεσαι να καταχωρίσεις το ντοκιμαντέρ, θα πρέπει να ορίσεις τους χρόνους σου έτσι, ώστε να είναι έτοιμο το τελικό αποτέλεσμα εντός των διοριών.

Διαβάστε εδώ το δεύτερο μέρος

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ