Πώς να γυρίσεις ένα ντοκιμαντέρ (μέρος β΄)

...

Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας

 

Ο βραβευμένος με Oscar σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ Davis Guggenheim

Στο πρώτο μέρος είδαμε τα αρχικά βήματα της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ, και αυτή την εβδομάδα συνεχίζουμε βήμα-βήμα προς την ολοκλήρωσή του.

Πραγματοποιώντας τις συνεντεύξεις

Μεγάλη σημασία σε αυτό το στάδιο έχουν οι κατάλληλες ερωτήσεις – οι οποίες θα προκύψουν από την έρευνα που έχεις κάνει, και από το προσωπικό ενδιαφέρον που λέγαμε ότι είναι ζωτικής σημασίας όταν επιλέγεις το θέμα του ντοκιμαντέρ. Αν έχεις επιλέξει κάτι που σε παθιάζει και σε ενδιαφέρει, σίγουρα θα έχεις να κάνεις ερωτήσεις στην σωστή κατεύθυνση, γιατί θα θέλεις κι εσύ να μάθεις τα πάντα επί του θέματος.

Από την άλλη, εδώ οφείλουμε να αναφερθούμε στον κίνδυνο του «απαντημένου ερωτήματος»: Πολλοί δηλαδή κάνουν ντοκιμαντέρ στο οποίο αντί να θέτουν ένα ερώτημα, δίνουν την απάντηση που είχαν προσχεδιάσει από την αρχή. Αν για παράδειγμα κάνεις ένα ντοκιμαντέρ για την κρίση, και έχεις αποφασίσει από πριν ότι θα βγει ένας λίβελλος εναντίον του ΔΝΤ, των Γερμανών κλπ κλπ, δεν έχει και πολύ νόημα να κάνεις το ντοκιμαντέρ ή τις συνεντεύξεις, γιατί στην ουσία δεν θα αναζητάς την γνώμη των συνεντευξιαζόμενων, αλλά απλώς την επιβεβαίωση όσων εσύ θέλεις να πεις. Γίνεται κι αυτό, αλλά δεν είμαστε σίγουροι κατά πόσο μπορεί να οριστεί ως ντοκιμαντέρ, υπό την έννοια της καταγραφής της αντικειμενικής πραγματικότητας. Προς αποφυγή αυτού του κινδύνου, φρόντισε οι «καλεσμένοι» του ντοκιμαντέρ σου να καλύπτουν σφαιρικά το ζήτημα, να προέρχονται από πολλούς και διαφορετικούς χώρους και από όλες τις πλευρές τις οποίες αφορά το θέμα σου.

Γύρισε αρκετό b-roll

B-roll είναι όλο το οπτικό υλικό του ντοκιμαντέρ πλην των συνεντεύξεων, και είναι εξαιρετικά χρήσιμο, όχι μόνο γιατί δίνει στο τελικό αποτέλεσμα περισσότερη κινηματογραφική οπτική, αλλά και γιατί μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν σφήνα όσο οι συνεντευξιαζόμενοι μιλούν, ώστε να ξεκουράζεται το μάτι του θεατή και να μην βλέπει συνεχώς ένα πρόσωπο να μιλά. Η σημασία του θα φανεί ιδιαίτερα στο στάδιο του μοντάζ, γι’ αυτό, όσο περισσότερο b-roll έχεις, τόσο καλύτερα.

Η «φωνή» του ντοκιμαντέρ

Συχνά (όχι πάντα) στις ταινίες τεκμηρίωσης, χρειάζεται μια εισαγωγή φωνητική, συνήθως από την φωνή του ίδιου του δημιουργού του ντοκιμαντέρ, και αυτό το κείμενο είναι ιδιαίτερα σημαντικό αφού θα πρέπει να τραβήξει το ενδιαφέρον και την προσοχή του θεατή για να τον κερδίσει και να μην «παρατήσει» γρήγορα την θέαση. Το voiceover είναι επίσης καταλυτικό καθ’ όλη την διάρκεια της ταινίας, για να γίνονται οι απαραίτητες μεταβάσεις, αλλά πρέπει να τις διαχειρίζεται κανείς με φειδώ και να εστιάζει όσο μπορεί στο να παρουσιάζει πράγματα μέσω της εικόνας. Τέλος, θα πρέπει να σκεφτείς πώς θα προβάλλεις τις συνεντεύξεις: Το σύνηθες είναι να μην ακούγονται καθόλου οι ερωτήσεις σου, και να προβάλλεται κατευθείαν η απάντηση του συνεντευξιαζόμενου – γι’ αυτό και είναι καλό να παραινέσεις τον καθένα που μιλά στην κάμερά σου να «επαναλαμβάνει» στην αρχή της απάντησής του την ερώτησή σου, ώστε να μην βρεθείς στο μοντάζ μπροστά στο πρόβλημα της «ανώμαλης» μετάβασης, με απαντήσεις στις οποίες το κοινό δεν θα αντιλαμβάνεται σε τι ακριβώς απαντούν.

Άσε αρκετό χρόνο για το μοντάζ

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπολογίσεις αρκετές εβδομάδες (τουλάχιστον) επιπλέον στον χρόνο της (post) παραγωγής, αν υπάρχει κάποιο deadline που πρέπει να προλάβεις. Αν για παράδειγμα πρέπει το ντοκιμαντέρ να είναι έτοιμο μια συγκεκριμένη ημερομηνία για να σταλεί σε κάποιο φεστιβάλ, μην κάνεις γυρίσματα μέχρι την τελευταία στιγμή, αφήνοντας ελάχιστες ημέρες για το μοντάζ, γιατί μπορεί να βρεθείς προ δυσάρεστων εκπλήξεων. Κατά τα άλλα, θυμήσου τα SOS του μοντάζ εδώ  και τα κατάλληλα προγράμματα για editing εδώ.

Ζήτα γνώμες για το αποτέλεσμα

Πριν ακόμη φτάσεις στο τελικό αποτέλεσμα, πραγματοποίησε screenings σε άτομα των οποίων την γνώμη (κινηματογραφική και μη) εκτιμάς, για να λάβεις feedback για πτυχές του αποτελέσματος που μπορεί όντας… μέσα στον χορό να μην παρατηρείς. Είναι πιθανό να δουν λάθη, ασάφειες, ανάγκη για εμβόλιμες σκηνές ή για αφαίρεση περιττών σκηνών που μπορούν να βελτιώσουν το αποτέλεσμα.

Στείλε το ντοκιμαντέρ σε όσα περισσότερα Φεστιβάλ μπορείς

Ξεκινώντας από τα εγχώρια, με κορωνίδα αυτό της Θεσσαλονίκης και προχωρώντας ως τα ευρωπαϊκά φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, ενημερώσου για τις απαιτήσεις συμμετοχής και στείλε την ταινία σου, για να έχει περισσότερες πιθανότητες να την εντοπίσουν οι κατάλληλοι άνθρωποι για περαιτέρω πορεία και αφετέρου (προφανώς) για να την δουν όσο περισσότεροι θεατές γίνεται. Και τυχόν βραβεία, δεν θα μας χαλούσαν, σωστά;

Αξιοποιώντας το virality

Προώθησε την ταινία σου και κάνε την όσο πιο γνωστή γίνεται αξιοποιώντας το στοιχείο του viral marketing, ακολουθώντας τα tips που δώσαμε παλιότερα. Τα social media, το Youtube, και άλλα χρήσιμα, εδώ.  Ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα μπορεί να αποκτήσει το project με αυτόν τον τρόπο, αν το ντοκιμαντέρ αφορά κάποιο κοινωνικό σκοπό ή θέμα, κάτι που συγκινεί ιδιαίτερα το ευρύ κοινό.

Και κάτι βασικό…

Παρακολούθησε ντοκιμαντέρ. Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να μάθεις πώς να κάνεις καλύτερα ντοκιμαντέρ από το να βλέπεις συχνά ταινίες τεκμηρίωσης. Εντάξει, βοηθάει και το διάβασμα – θα βρεις πλούσια βιβλιογραφία, στα αγγλικά τουλάχιστον, για το είδος – αλλά το SOS είναι η εμβάθυνση στο είδος μέσα από παρακολούθηση καλών ή και κακών ντοκιμαντέρ – όλα έχουν να μας διδάξουν κάτι.

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ