10 συμβουλές από τον Άλφρεντ Χίτσκοκ

...

Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας

Αυτή την εβδομάδα βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες το «Hitchcock», και μπορεί να μην διαρρηγνύουν όλοι τα ιμάτιά τους για την κινηματογραφική αξία του πονήματος, αλλά κανείς δεν αρνείται ότι η παρουσία του θείου Άλφι από το σινεμά έχει λείψει σε όλους. Κι επειδή δεν μας φτάνει η δόση που θα πάρουμε από τα παραγεμίσματα και τα προγούλια του Anthony Hopkins, προτιμάμε τις σοφίες και τα κινηματογραφικά tips που μας έχει αφήσει κληρονομιά ο ίδιος ο Hitchcock, ο αυθεντικός μετρ.

Ακολουθούν δέκα tips για την τέχνη του filmmaking, έτσι όπως τα έδωσε ο Hitchcock μέσα από τις ταινίες του και τις συνεντεύξεις του, κυρίως εκείνη την συνέντευξη των 50 ωρών που παραχώρησε στον Φρανσουά Τρυφώ, και ο τελευταίος δημοσίευσε στο περίφημο “Hitchbook”, που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Ύψιλον. Εν ολίγοις, συγκεντρώνουμε και σας παρουσιάζουμε 10 εντολές κινηματογράφησης από τον θείο Άλφι.

Να καταφεύγεις στον διάλογο μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίο

Με την έλευση του ομιλούντος κινηματογράφου, ο Χίτσκοκ διέκρινε πως επικράτησε μία «ευκολία», αυτό που αποκαλούσε «φωτογραφίες ανθρώπων που μιλάνε». Πίστευε πως πρώτα απ’ όλα πρέπει ο σκηνοθέτης να βρίσκει τον κινηματογραφικό τρόπο αφήγησης μιας ιστορίας, δηλαδή μέσα από τα πλάνα και την διαδοχή τους. Αν ένας ηθοποιός περιγράφει ένα συμβάν, το κοινό δύσκολα το συγκρατεί. Αντίθετα, το κατανοεί καλύτερα, αν ο σκηνοθέτης δείξει με εικόνες το ίδιο το συμβάν.

Κάνε τον ήρωα σου αθώο, αλλά… κυνηγημένο

Έτσι, πίστευε ο Χίτσκοκ, πως οι θεατές μπορούν να ταυτιστούν ευκολότερα με έναν χαρακτήρα. Όταν ένας ήρωας κατηγορείται ενώ είναι αθώος, το κοινό ενδιαφέρεται πραγματικά για την τύχη του, αντίθετα με έναν χαρακτήρα που είναι ένοχος. Υπάρχει από την άλλη η περίπτωση του χαρακτήρα που κατά την διάρκεια της ταινίας το κοινό δεν γνωρίζει αν είναι αθώος ή ένοχος, αλλά εδώ ακόμη και ο μεγάλος Χίτσκοκ τα έβρισκε σκούρα, αφού αναγκαζόταν να τους βγάλει τελικά αθώους, αφενός γιατί οι ντίβες-ηθοποιοί του δεν θα δέχονταν να είναι ένοχοι και αφετέρου οι παραγωγοί ήθελαν ένα «happy end».

Κάνε το ντεκουπάζ σιδερένιο

Αν δεν θυμάστε τι είναι το ντεκουπάζ, πατήστε εδώ.  Με λίγα λόγια, είναι το «σπάσιμο» της σκηνής σε πλάνα πριν τα γυρίσματα, και ο Χίτσκοκ το τελειοποίησε σε τέτοιο βαθμό, ώστε στο τέλος των γυρισμάτων να έχει πλάνα τόσο απαραίτητα και τόσο δυνατά, που να μην μπορεί να αφαιρεθεί κανένα στο στάδιο του μοντάζ. Κι αν αυτό σας φαίνεται αυτονόητο, δεν ήταν για τους περισσότερους σκηνοθέτες του Hollywood, που έβλεπαν τους παντοδύναμους παραγωγούς τους να «πετσοκόβουν» το υλικό τους στο μοντάζ, δημιουργώντας το αποτέλεσμα που πίστευαν εκείνοι πως θα είναι πιο εμπορικό. Ο Χίτσκοκ με τα ένα-προς-ένα δυνατά του πλάνα δεν είχε τέτοια προβλήματα, γιατί απλά δεν μπορούσε να αφαιρεθεί κανένα.

Να είσαι ανοιχτός σε νέες ιδέες

Όπως εκείνος. Που τόλμησε να σπάσει τους κανόνες της κινηματογραφικής αφήγησης, σκοτώνοντας για πρώτη φορά στην Ιστορία του σινεμά την πρωταγωνίστρια μιας ταινίας στο πρώτο μισάωρο (βλέπε Psycho). Που δοκίμασε να πειραματιστεί με το 3D – το «Dial M For Murder» γυρίστηκε με την προοπτική να προβληθεί σε τρεις διαστάσεις, αν και μέχρι να διανεμηθεί η ταινία, η μεγάλη μόδα του 3D των ‘60s είχε παρέλθει, κι έτσι προβλήθηκε κατά κύριο λόγο στις παλιές καλές κλασικές δύο διαστάσεις. Που, τέλος, πειραματίστηκε με την ταινία-μονοπλάνο, στην περίπτωση του «Rope», της ταινίας που γύρισε σαν ένα μόνο πλάνο, χωρίς cut (εμφανές τουλάχιστον, γιατί οι περιορισμοί της εποχής του επέβαλαν να κάνει cut σε «νεκρά σημεία» για να ανανεώνει το φιλμ στην κάμερα).

Να μην δίνεις περιττές εντολές στους ηθοποιούς σου

Πολλοί σκηνοθέτες αναλώνονται σε εξαντλητικές πρόβες και ψυχολογικές συζητήσεις με τους ηθοποιούς τους για τους χαρακτήρες που θα ενσαρκώσουν, αλλά ο Χίτσκοκ ήταν άλλης κοσμοθεωρίας. Πίστευε πως η δουλειά του ηθοποιού είναι διεκπεραιωτική, εφόσον βέβαια το σενάριο, το ντεκουπάζ και η σκηνοθεσία ήταν η κατάλληλη. Με λίγα λόγια, όταν ένας ηθοποιός τον πλησίαζε και τον ρωτούσε πώς να παίξει τον ρόλο του, του απαντούσε: «Ο ρόλος σου είναι γραμμένος μέσα στο σενάριο». Και όταν ο ηθοποιός επέμενε και τον ρωτούσε ποιο είναι το βαθύτερο κίνητρο του ρόλου του, εκείνος απαντούσε: «Ο μισθός σου».

Χρησιμοποίησε το macgufin

Πρόκειται για έναν μηχανισμό της πλοκής που αξιοποίησε και τελειοποίησε (δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε και πως εφηύρε) ο Χίτσκοκ, για να εξυπηρετήσει τα σενάριά του. Το maggufin αναφέρεται συνήθως σε ένα αντικείμενο, που αποτελεί την αφορμή -και τίποτα παραπάνω- για να ξεκινήσει η περιπέτεια, η πλοκή της ταινίας. Για παράδειγμα, ένα περιδέραιο λειτουργεί ως MacGuffin σε μια ιστορία καταδίωξης ληστών, ή κάποια μυστικά έγγραφα στην περίπτωση κατασκοπικών περιπετειών. Στην ουσία, το mucgafin είναι ένα «τίποτα» για την ιστορία της ταινίας, ωστόσο αποτελεί την αφορμή ή το στοιχείο γύρω από το οποίο ξεδιπλώνεται αυτή.

Κάνε τον τίτλο της ταινίας σου μονολεκτικό

Ο Χίτσκοκ θεωρούσε πως όταν ο τίτλος της ταινίας είναι μονολεκτικός, αυτή η λέξη εντυπώνεται πιο εύκολα στο μυαλό του κοινού και κάνει τον τίτλο πιο «καθαρό». Έτσι, βλέπουμε πως οι περισσότερες ταινίες του βαφτίστηκαν με μία και μόνο λέξη: Vertigo, Notorious, Blackmail, Rebecca, Suspicion, Saboteur, Lifeboat, Spellbound, Rope, Psycho, Marnie και Topaz. Σίγουρα πιο πειστικά από ελληνικές μεταφράσεις όπως «Στην σκιά των Τεσσάρων Γιγάντων» ή «Δεσμώτης του Ιλίγγου».

Δημιούργησε suspense, όχι μυστήριο

Ο ίδιος αιτιολογεί αυτή του την συμβουλή, σε απάντησή του στο σχετικό masterclass του AFI που μπορείτε να δείτε στο παρακάτω video.

Κάνε τους θεατές να υποφέρουν

Ο ίδιος είχε την πιο απλή δικαιολογία για να το κάνει: «Λατρεύουν να υποφέρουν», έλεγε. Το πώς θα καταφέρει κανείς να κάνει τους θεατές να υποφέρουν, έγκειται στην γνώση των κινηματογραφικών τεχνικών και αρετών που θα βάλει σε εφαρμογή: Η αδιάκοπη πλοκή, οι εικόνες που υπονοούν την δράση, οι σκιές, τα μεγέθη των πλάνων, η σύνθεση των κάδρων, η ανατροπή, οι χρονικοί περιορισμοί που θα θέσεις στους ήρωες, η βόμβα που θα ενημερώσεις τους θεατές πως βρίσκεται κάτω από το τραπέζι, η οποία έτσι θα μετατρέψει έναν ανιαρό διάλογο σε σκηνή γεμάτη αγωνία… Δες τις ταινίες του Χίτσκοκ και πάρε ιδέες.

Μάθε και τις υπόλοιπες εντολές

Πολλές από τις συνεντεύξεις του Χίτσκοκ έχουν διασωθεί, και υπάρχουν ακέραιες στο διαδίκτυο, όπως αυτή εδώ η ημίωρη συνέντευξή του, στην οποία αναλύει την σημασία των villains, τα μυστικά και τους οπτικούς τρόπους να κάνεις μια αδιάφορη σκηνή ενδιαφέρουσα και τα «κόλπα» για να ξεφύγεις από τα κινηματογραφικά κλισέ.

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ