Η επανάσταση στον κινηματογράφο

Ο κινηματογράφος της επανάστασης και η ιδεολογική τροφή του θεατή.

Αυτή την εβδομάδα βγαίνει στους κινηματογράφους το τρίτο μέρος της σειράς Hunger Games. Έχει τον υπότιτλο Επανάσταση Μέρος 1 και αν και είναι λίγο προπαρασκευαστικό όσον αφορά το επόμενο και τελευταίο μέρος της σειράς, μιλάει πολύ σωστά και στοχευμένα για τον τρόπο που μπορεί να οργανωθεί και να ετοιμαστεί μια επανάσταση σε ένα καταπιεστικό καθεστώς.

Το σινεμά ως τέχνη έχει ασχοληθεί αρκετές φορές στο παρελθόν με το θέμα της επανάστασης. Καταρχάς καταγράφοντας σημαντικές ιστορικές μάχες και τονίζοντας την ιδεολογία και την αναγκαιότητα τους και κατά δεύτερον επειδή οφείλει ως καλλιτεχνικό είδος να είναι κατά καιρούς αντισυμβατικό.

Ακόμα και ως χολιγουντιανό κατασκεύασμα, το σινεμά έχει προσφέρει στο ευρύ κοινό μια λίγο πιο ελεύθερη απόδοση της ιστορίας της επανάστασης των Σκοτσέζων απέναντι στους Άγγλους με το τρίωρο επικό αριστούργημα του Mel Gibson, Braveheart. Και φυσικά ο Ευρωπαϊκός κινηματογράφος έχει παρουσιάσει και καταγράψει μεγάλες ιστορικές εξεγέρσεις, από τη Γαλλική επανάσταση με τις πολλές εκδοχές του μυθιστορήματος του Βίκτορος Ουγκώ, Οι Άθλιοι, μέχρι τη μάχη των Αλγερίων ενάντια στη γαλλική κατοχή με το σπουδαίο The Battle of Αlgiers του Gillo Pontecorvo.

Στο Hunger Games όμως η επανάσταση είναι φανταστική. Δεν αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία αλλά σε ένα δυστοπικό κόσμο όπου οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται σε καθεστώς πείνας σε αντίθεση με την πάμπλουτη και κυρίαρχη πρωτεύουσα που τους εξουσιάζει. Ο στόχος αυτής της ψεύτικης αλλά με έντονους παραλληλισμούς απεικόνισης, είναι όχι μόνο να διασκεδάσει, αφού το Hunger Games είναι πρώτα απ’ όλα μια ταινία από το Hollywood για ευρύ κοινό, αλλά και να προβληματίσει το κοινό και να το κάνει να αντικαταστήσει τις μεταβλητές “πρωτεύουσα”, “πείνα” και “καταπίεση” με τις καταστάσεις που βιώνει σήμερα.

Ο τρόπος αυτός, της έμμεσης καταγγελίας του καπιταλιστικού κόσμου στον οποίο ζούμε σήμερα, αν και θα μπορούσε να ενταχθεί στα πλαίσια μιας αριστερίζουσας προπαγάνδας. είναι ευφυέστατος και έχει χαρίσει στον κινηματογράφο αρκετά αριστουργήματα στο παρελθόν.

Metropolis_01Να ξεκινήσουμε από το αριστουργηματικό Metropolis του Fritz Lang. Η ταινία του 1927 έχει επηρεάσει σπουδαίες ταινίες επιστημονικής φαντασίας που γυρίστηκαν αργότερα όπως το Star Wars, το Blade Runner, το Brazil και πολλές ακόμα. Μιλάει για ένα κόσμο όπου οι τάξεις είναι έντονα διαχωρισμένες μεταξύ τους, οι εργάτες δουλεύουν στα έγκατα της γης και οι ηγέτες της πόλης ζουν σε όμορφους κήπους και ένα φουτουριστικό πύργο της Βαβέλ που προκαλεί συνειρμούς ακόμα και με την θρησκεία και τη ανάγκη του ανθρώπου να φτάσει το θείο. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η ταινία γυρίστηκε την εποχή που ανθούσε το κινηματογραφικό κίνημα του γερμανικού εξπρεσιονισμού. Τότε οι πολιτικές και οικονομικές συνθήκες στη Γερμανία προετοίμαζαν την άνοδο του Χίτλερ στη εξουσία και το φασιστικό καθεστώς που άφησε τελικά εκατομμύρια νεκρούς στην Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο.

Αρκετά χρόνια αργότερα, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, ο George Lucas γυρίζει το 1977 την τριλογία του Star Wars. Μια σειρά που έχει χαρακτηρίσει όσο καμία άλλη το σινεμά επιστημονικής και όχι μόνο φαντασίας και έχει δημιουργήσει το μεγαλύτερο αριθμό φανατικών θαυμαστών από οποιαδήποτε άλλη ταινία. Στα τρία μέρη του έπους του Lucas περιγράφεται η επανάσταση της Rebel Alliance και η ανάκτηση του Γαλαξία από τις σκοτεινές δυνάμεις του Αυτοκράτορα και του στρατηγού του, του Darth Vader. Οι συγκεκριμένες ταινίες μίλησαν απροκάλυπτα για αντίσταση κατά ενός καθεστώτος όσο δεν είχε κάνει ποτέ το Hollywood μέχρι τότε σε εμπορική ταινία. Αυτό οφείλεται τόσο στο ταλέντο του δημιουργού τους, που ενέταξε μια σχετικά απλή αλλά οικουμενική ιστορία σε ένα τέτοιο πολιτικό πλαίσιο, όσο και στο γενικότερο κινηματογραφικό ρεύμα της δεκαετίας του 1970. Μιας δεκαετίας που ανέδειξε σπουδαίους αντικαθεστωτικούς δημιουργούς μεταξύ τον οποίων ήταν και ο Robert Alman, ο Roman Polanski και αργότερα κατεγράφη στην ιστορία του κινηματογράφου ως αμερικάνικο νέο κύμα.

Φυσικά, μιλώντας για φανταστικές επαναστάσεις, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε και την τριλογία του Matrix. Την σκηνοθέτησαν οι Andy και Lana Watsofski λίγο πριν την έλευση της νέας χιλιετίας, το 1999. Ο στόχος της, ο οποίος εκπληρώθηκε μερικώς με τις υποδεέστερες του πρώτου μέρους ταινίες, ήταν να μιλήσει αλληγορικά για το σύστημα που μας εξουσιάζει και τον τρόπο που μπορούμε να εναντιωθούμε σ’ αυτό και τελικά να το νικήσουμε. Περιείχε τόσο θρησκευτικές αναφορές (προφήτης, μεσσίας) όσο και φιλοσοφικές και ιδεαλιστικές όπως στη σκηνή που ο πρωταγωνιστής Neo προσπαθεί να λυγίσει ένα κουτάλι με τη σκέψη του. Δυστυχώς οι δύο συνέχειες, το Reloaded και Revolutions που θα είχαν και την πιο ουσιώδη απεικόνιση της επανάστασης, χάθηκαν λίγο μέσα στα εφέ και την κινηματογραφική καινοτομία που επιχείρησαν με αποτέλεσμα η επανάσταση να μείνει στη μέση.

v for vendetaΈξι χρόνια αργότερα όμως, οι ίδιοι δημιουργοί απεκατέστησαν τη φήμη τους, ως σεναριογράφοι πλέον στο V for Vendetta. Η ταινία του James McTeigue βασίστηκε στο επιτυχημένο κόμικ των Alan Moore και David Lloyd και μιλάει, όσο πιο ευθέως μπορεί στα πλαίσια του Hollywood, για την αναρχία, την παθητική αντίσταση και τους ανώνυμους ήρωες της κάθε επανάστασης όπως ήταν ο πρωταγωνιστής V το οποίο ενσάρκωσε εκπληκτικά ο Hugo Weaving. Με επιρροές από τον Shakepeare και την αδιευκρίνιστη ιστορική ταυτότητα του πρωταγωνιστή της, το V έγινε επιτυχημένη ταινία τόσο καλλιτεχνικά όσο και εμπορικά. Η ιδεολογία την οποία προωθούσε υιοθετήθηκε αργότερα από διάφορες αντικαθεστωτικές ομάδες σε όλο τον κόσμο με γνωστότερη αυτή των χάκερ Anonymous που φόρεσαν τη μάσκα σύμβολο σε κάθε βίντεο προκήρυξης της δράσης τους.

Και μετά απ’ όλες αυτές τις σπουδαίες ταινίες ήρθε το 2012 το πρώτο μέρος του Hunger Games. Μιας σειράς ταινιών που βασιζόταν στα εφηβικά βιβλία της Suzanne Collins και, παρά την οποία ελαφρότητα του αρχικού υλικού, έχουν μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη με εξαιρετικό τρόπο. Διατήρησαν την ισορροπία ανάμεσα στην εγκεφαλικότητα της ιδεολογίας που υποστηρίζουν και την δράση, τα εφέ και την ιστορία της Katniss Everdeen, που γίνεται σιγά σιγά εικονική μορφή για την σειρά και για τους θεατές, λόγω και της εξαιρετικής ερμηνείας της Jennifer Lawrence. Θα λέγαμε ότι η περίοδος που έκανε της εμφάνιση της η σειρά αυτή στον κινηματογράφο δεν είναι τυχαία και δικαιολογεί εν μέρει την επιτυχία της. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο που ακόμα και η νεότερη γενιά έχει βιώσει μια τεράστια οικονομική και ηθική κρίση και ως εκ τούτου έχει επαναπροσδιορίσει τις αξίες, τα ιδανικά της και την εμπιστοσύνη της στην πρωτεύουσα/δυνάστη.

Το ζήτημα μέσα σε όλα αυτά είναι το κατά πόσο πέφτουν στο κενό οι ιδεαλιστικές επιδιώξεις των δημιουργών. Θα ήταν ίσως λίγο αφελές να περιμένουμε από τη γενιά του multiplex να αφομοιώσει πλήρως τόσο αντικαθεστωτικές ιδέες, αλλά ελπίζουμε ο κινηματογράφος, ακόμα και σε χολυγουντιανή μορφή να δώσει τροφή για σκέψη σε θεατές που έχει συνηθίσει σε ρομαντικές κομεντί και φαντασμαγορικές ταινίες καταστροφής.

Διαβάστε όλα τα προηγούμενα Deforming Lens

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ