Ζητήματα σύνθεσης: Παίζοντας με το κάδρο

...

Γράφει ο Γιώργος Κόκουβας

Για τη λίστα όλων των Filmmaking άρθρων κάντε κλικ εδώ

Κι ο λόγος πάλι για αυτό το ορθογώνιο παραλληλόγραμμο που πρέπει να γεμίσει για να σχηματιστεί το κάδρο λήψης. Αυτή τη φορά, όμως, αναζητάμε όχι όσα περιλαμβάνονται μέσα σε αυτό, αλλά όσα αφήνουμε απ’ έξω.

Τα όρια του κάδρου

Από τα πιο δυνατά στοιχεία με τα οποία «παίζει» η σύγχρονη σκηνοθεσία είναι ο λεγόμενος εκτός κάδρου χώρος. Με άλλα λόγια, με ορισμένα μέσα, ενεργοποιείται ο χώρος που δεν βλέπει ο θεατής και παίζει σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό έντασης στο πλάνο. Πάρτε για παράδειγμα τα πλάνα του Χάνεκε, «αρχιμάστορα» στην αξιοποίηση του εκτός κάδρου χώρου: Οι περισσότερες σκηνές βίας που ενσωματώνει στις ταινίες του, δεν φαίνονται ποτέ, γιατί την ώρα της βίαιης πράξης, η κάμερα στρέφεται αλλού (ή αντίστοιχα οι ηθοποιοί κινούνται για να βγουν εκτός του κάδρου και η κάμερα μένει ακίνητη). Έτσι, ο θεατής γνωρίζει ότι λίγο έξω από το κάδρο συντελείται μια σημαντική δράση της πλοκής, και το γεγονός πώς ο σκηνοθέτης την υπονοεί με τους ήχους ή τις σκιές ή την επιστροφή της κάμερας μετά τη δράση για να δείξει τα αποτελέσματά της εντείνει την αγωνία, την περιέργεια, τον φόβο για το άγνωστο και το ενδιαφέρον του θεατή.

Οι συνηθέστεροι τρόποι ενεργοποίησης του εκτός κάδρου χώρου και της έντασης που δημιουργεί είναι οι εξής:

  • Το βλέμμα ενός ηθοποιού που βρίσκεται μέσα στο κάδρο, αλλά μας κάνει να αναρωτιόμαστε πού κοιτάζει (και άρα, τι βρίσκεται εκεί όπου δεν μπορούμε να δούμε)
  • Οι ήχοι που ακούγονται και πηγάζουν από κάπου που δεν βλέπουμε (π.χ. η πόρτα τρίζει και ακούμε βήματα, αλλά δεν γνωρίζουμε ποιος μπήκε)
  • Η είσοδος και έξοδος των ηθοποιών από το κάδρο (τι έκανε ο πρωταγωνιστής στο μισό λεπτό που έλειψε από το κάδρο – μήπως αυτός είναι ο ένοχος για τον φόνο;)
  • Μέλη του σώματος που παρεμβάλλονται στην εικόνα (π.χ. βλέπουμε έναν άνδρα στο κρεβάτι και τα πόδια μόνο μιας γυναίκας – είναι η σύζυγος ή η ερωμένη;)
  • Σκηνογραφικά στοιχεία με ιδιαίτερη δυναμική, όπως λ.χ. μια σκάλα ή μια μισάνοιχτη πόρτα, που δίνουν την αίσθηση πως κάτι υπάρχει πίσω/μετά από αυτές
  • Οι κινήσεις της κάμερας, που μπορούν ξαφνικά να αφήσουν κάτι εκτός κάδρου και να επαναπροσδιορίσουν τις ισορροπίες στη σύνθεση

Ακολουθεί μια σειρά από αποσπάσματα ταινιών, που χειρίζονται με διάφορους τρόπους τον εκτός κάδρου χώρο ώστε να τον ενεργοποιήσουν.

Ο Χάνεκε στο Funny Games μας δείχνει τον εισβολέα να ψάχνει την κουζίνα, όσο πυροβολισμοί και κραυγές από το άλλο δωμάτιο αποδίδουν την πραγματική δράση:

Ο Robert Bresson, επίσης ένας από τους «δασκάλους» του είδους, στη «Mouchette» χρησιμοποιεί το περίφημο «νεκρό κάδρο» στο τέλος της ταινίας, ενώ αφήνει εκτός κάδρου την πτώση στο νερό – προτιμά να την υπονοήσει με τον πίδακα του νερού που ακούγεται και φαίνεται εκ των υστέρων.

Ο Αντονιόνι στη σκηνή αυτή από τη «Νύχτα» χειρίζεται με πληθωρικότητα την κατεύθυνση του βλέμματος προς το εξωτερικό του κάδρου, ενώ σε κάθε του ταινία φροντίζει οι off ήχοι, τα κομμένα ανθρώπινα μέλη και τα υποκειμενικά πλάνα να ορίζουν περισσότερα από το «ορατό» τμήμα της ταινίας.

Δημήτρης Ασπρολούπος

Αγαπώ τον Χίτσκοκ, τον Φιντσερ, τον Χάνεκε, τον αγγλικό ρεαλισμό και το σκανδιναβικό σινεμά αλλά παράλληλα έχω και ένα soft spot για τον Γουές Αντερσον.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ