Invisible (2015)

Ιδεολογία, πολιτική και η νέα ταινία του Δημήτρη Αθανίτη

 ★★☆☆☆ 

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Αθανίτης
Σενάριο: Δημήτρης Αθανίτης, Γιώργος Μακρής
Πρωταγωνιστούν: Γιάννης Στάνκογλου, Χρήστος Μπενέτσης, Μενέλαος Χαζαράκης, Eva Stylander, Νικολίτσα Ντρίζη
Διάρκεια: 84′
Χώρα: Ελλάδα

invisible-afisa-blue«Διότι κάθε ταινία ανήκει στο οικονομικό σύστημα είναι επίσης μέρος του ιδεολογικού συστήματος, αφού ο «κινηματογράφος» και η «τέχνη» είναι παρακλάδια της ιδεολογίας. Κανείς δεν μπορεί να το αποφύγει: κάπου, σαν κομμάτια παζλ, όλα έχουν τη δική τους κατανεμημένη θέση. Το σύστημα είναι τυφλό ως προς τη δική του φύση, παρόλα αυτά, ή μάλλον εξαιτίας αυτών, όταν όλα τα κομμάτια έρχονται στη θέση τους σχηματίζουν μια ξεκάθαρη εικόνα. Δε σημαίνει όμως πως κάθε κινηματογραφιστής έχει τον ίδιο παρόμοιο ρόλο. Οι αντιδράσεις διαφέρουν.

[…] κάθε ταινία είναι πολιτική, στο βαθμό που καθορίζεται από την ιδεολογία που την παράγει (ή μέσα από την οποία παράγεται, που είναι το ίδιο πράμα). […] Προφανώς, ο κινηματογράφος «αναπαράγει» την πραγματικότητα: γι’ αυτό υπάρχουν οι κάμερες και το φιλμ […]. Εκείνο που ουσιαστικά κινηματογραφεί η κάμερα είναι ο αδιευκρίνιστος, ασυνείδητος, άμορφος κόσμος της κυρίαρχης ιδεολογίας.»

(Πηγή: Jean-Louis Comolli & Jean Narboni, «Cinema/Ideology/Criticism», Cahiers du Cinéma Volume 3 – The Politics of Representation, κεφ. 3 – σελ. 60, επιμέλεια Nick Browne)

Σύμφωνα λοιπόν και με το παραπάνω ιστορικό editorial από το ιστορικότερο «Cahiers du Cinéma», είναι αδύνατον κάποια ταινία να διαφύγει του ιδεολογικού χαρακτηρισμού της, αλλά εκείνο που είναι καθοριστικό είναι ο τρόπος που η ιδεολογία κομίζεται και μεταφέρεται στους θεατές.

Όταν λοιπόν σε ένα φιλμ κυριαρχούν τα ιδεολογικώς φορτισμένα σημαίνοντα (βλ. «απολυμένος εργάτης πνιγμένος στα χρέη»), λαμβάνοντας υπόψη ταυτόχρονα την κοινωνική συγκυρία στην οποία γυρίστηκε, είναι φύσει αδύνατον να αποφευχθεί η εκ προοιμίου δεδομένη πολιτική χροιά της. Ακόμα περισσότερο, όταν οι δυσχέρειες που φορτώνονται στον ήρωα προκύπτουν από ένα συγκεκριμένο πολιτικό-οικονομικό σύστημα, τον καπιταλισμό εν προκειμένω, δε είναι δυνατό αυτό να προσπεραστεί ή να γίνει αντιληπτό ως ένα ατύχημα που απλώς συνέβη.

Παρόλα αυτά, φαίνεται πως ο στόχος του φιλμ είναι να απο-ιδεολογικοποιηθεί το όλο πλαίσιο της ιστορίας, χαιρετίζοντας την αντίδραση ενάντια στην -τρόπον τινά- πηγή των δεινών του ήρωα, για χάρη αποκλειστικά της αντίδρασης ως πράξης. Ο ήρωας δεν απέκτησε ξαφνικά συνείδηση κι αποφάσισε να δράσει προς το συμφέρον των πολλών, αλλά θα πρέπει να δεχτούμε πως πρόκειται για μια εκδικητική κινητοποίηση προς ένα πρόσωπο που τυχαίνει -πάλι- να είναι το αφεντικό του. Τίποτα δεν είναι πολιτικό, τίποτα ιδεολογικό, απλά η μοίρα τα έφερε έτσι.

Το πρόβλημα, αυστηρά προσωπικά, προκύπτει στο ότι η ταινία παρουσιάζεται ως κάτι που δεν είναι ποτέ, κι η αποκάλυψη αυτή συμβαίνει με έναν πλέον προδοτικό τρόπο. Από τη μία είναι οι ενστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, κι απ’ την άλλη είναι ο συναισθηματικός εκβιασμός ώστε να επιτευχθεί με το ζόρι ο σπαραγμός του θεατή. Και μετά από όλα αυτά, οφείλουμε να τα εκλάβουμε ως ένα.. αισιόδοξο μήνυμα.

Οι ταινίες δεν είναι πολιτικά μανιφέστα, αλλά ούτε και πολιτικά κενές ιστορίες. Ούτε είναι αναγκαίο να επαναλαμβάνονται στείρες ιδεοληψίες ως πρόφαση, εξάλλου δεν είναι αυτές που συνιστούν την πολιτική διάσταση ενός φιλμ. Και τέλος, το γεγονός πως ένας άνθρωπος θα αντιδράσει μια φορά στη ζωή του, δεν καθιστά την πράξη του επαναστατική.

Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

Δυσκολεύεται πολύ να γράψει το βιογραφικό του, κι ελπίζει τα κείμενά του να είναι καλύτερα από αυτό.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ