Η Μάνα – Mother/Mat (1926)

Αποτελεί ταινία-σταθμό της παγκόσμιας κινηματογραφικής κληρονομιάς







Σκηνοθεσία: Vsevolod Pudovkin

Σενάριο: Nathan Zarkhi, (βασισμένο στο βιβλίο του ) Maxim Gorky
Πρωταγωνιστούν: Vera Baranovskaya, Nikolai Batalov, Aleksandr Chistyakov
Διάρκεια: 89’
Χώρα: Σοβιετική Ένωση
Διανομή: New Star

 

Αυτή την εβδομάδα θα ταξιδέψουμε πολλά χρόνια πίσω, στην εποχή της δύσης της μεγάλης Ρωσικής Αυτοκρατορίας και των Τσάρων της, στην περίοδο που σημαδεύτηκε από έντονες αναταραχές αμφισβήτησης του αριστοκρατικού καθεστώτος. Η βωβή ταινία του Vsevolod Pudovkin, Mat’ (The Mother), έχει ως κεντρικό της θέμα το ιστορικό γεγονός της επανάστασης των εργαζομένων του 1905, με πρωταγωνιστή το γυναικείο σύμβολο της μητέρας. Αν και η παραγωγή έλαβε χώρα αρκετά χρόνια μετά το συμβάν και ενώ η Σοβιετική Ένωση ήταν πλέον γεγονός, το μήνυμα της ταινίας παρέμεινε πηγή έμπνευσης για τους εργάτες και αναγνωρίστηκε επισήμως ως παράδειγμα ανάδειξης της Σοβιετικής Ιδεολογίας.
Η ταινία ανοίγει με τη φιγούρα του μέθυσου πατέρα που γυρνάει στο σπίτι του, μόνο και μόνο για να αναζητήσει κάποιο αντικείμενο που θα μπορέσει να του πληρώσει για ένα ακόμα βράδυ τη βότκα του, όταν τα λεφτά τελειώσουν. Η μάνα, είναι μια μορφή άρρηκτα δεμένη με το σπίτι και ένα άτομο που βρίσκεται διαρκώς κάτω από τη φοβερή σκιά του συζύγου. Προστάτης της, απέναντι στις ενστικτώδεις άγριες αντιδράσεις του άντρα της, είναι πια ο γιος της. Πατέρας και γιος όμως, βρίσκονται σε εντελώς αντιδιαμετρικά στρατόπεδα. Ο νέος επαναστάτης έρχεται σε σύγκρουση με την τυφλή τσαρική υπακοή του πατέρα του. Και η μάνα, διχασμένη ανάμεσα στην απύθμενη μητρική αγάπη και στη συζυγική αφοσίωση, βλέπει τους άντρες της ζωής της να χάνονται ο ένας μετά τον άλλον, από το ίδιο το σύστημα, καθένας με διαφορετικό τρόπο.
Βασισμένη στην ομώνυμη νουβέλα του Ρώσου συγγραφέα, Maxim Gorky, η “Μάνα” προσπαθεί μέσω της αναγνωρισιμότητας και της ευρείας αποδοχής της μορφής της, να εξελιχτεί σε σύμβολο της επανάστασης για το ρώσο πολίτη. Σε μια εποχή που το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού είναι αναλφάβητο, η κινούμενη εικόνα είναι το καλύτερο μέσο έκφρασης και στην προκειμένη περίπτωση προπαγάνδας, υπέρ της επανάστασης. Ο ίδιος ο Λένιν αναγορεύει την νέα τεχνολογία ως κορυφαία μορφή τέχνης και την εκμεταλλεύεται καταλλήλως. Η καρτέλα που προβάλλεται στην αρχή της ταινίας να προλογίζει τη σημασία των γεγονότων στην μετέπειτα εξέλιξη της ιστορίας της χώρας, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προπαγανδιστικής διάθεσης. Άλλωστε ο αγώνας προέκυψε από την εργατική κοινωνική τάξη και αυτό από μόνο του δικαιολογεί την ταύτιση του λαού και του κινήματος με τη συγκεκριμένη ταινία.
Και για να ασχοληθούμε διεξοδικότερα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά του φιλμ, παρατηρώντας κανείς πέρα από την αλλοιωμένη μουσική επένδυση, ανακαλύπτει την επαναστατική χροιά σε κάθε της επίπεδο. Η σκηνοθεσία του Pudovkin είναι φιλοσοφημένη, μεστή και δουλεμένη με κάθε λεπτομέρεια. Το πλούσιο κινηματογραφικό υλικό αναδεικνύεται με χαρακτηριστικό λυρισμό μέσα από τις προχωρημένες, για την εποχή, τεχνικές μοντάζ που χρησιμοποιεί ο σκηνοθέτης, ο οποίος αποφεύγει με μαεστρία τα λάθη, διατηρώντας τον πλήρη έλεγχο σε όλες τις φάσεις της παραγωγής και επεξεργασίας του έργου του.
Η έλλειψη ομιλίας δεν εμποδίζει τον Pudovkin να παρέμβει όσο μπορεί στη διαμόρφωση των αισθήσεων του θεατή. Τα πλάνα του είναι επιλεγμένα ανάλογα με τη δυναμική της κάθε σκηνής, λειτουργώντας άλλοτε παρατηρητικά και άλλοτε επεξηγηματικά στο θεατή. Η γρήγορη εναλλαγή των εικόνων, τα χαρακτηριστικά close-ups για την αποτύπωση των συναισθημάτων, η εξαιρετική απόδοση της ανθρώπινης κίνησης και το εντυπωσιακό παιχνίδι με τις γωνίες λήψης, συνθέτουν μια πρωτοποριακή δουλειά ενός εφευρετικού και ιδιαιτέρως δημιουργικού μυαλού. Και φυσικά η έμπνευση δε σταματά εκεί, καθώς ο σκηνοθέτης συνθέτει ασύνδετες εικόνες, αποσκοπώντας στη συνειρμική ερμηνεία τους ή παραθέτει υποσυνείδητα καθεστωτικά μηνύματα, με μοναδικό του όπλο την κάμερα, απέναντι σε κτίρια και εικόνες, σύμβολα της ρωσικής κληρονομιάς.
Ολόκληρη η ταινία ακολουθεί συνειδητά ένα εναλλασσόμενο τέμπο, που οριοθετεί και χαρακτηρίζει τα διάφορα τμήματα της ιστορίας, σαν σε πράξεις. Η φιγούρα της μάνας βρίσκεται αναμεμιγμένη σε όλες τις φάσεις, ξεκινώντας από τη στωική μορφή της γυναίκας που βασιλεύει μόνο στον κόσμο του σπιτιού της και καταλήγει να ταυτιστεί με την ίδια την επανάσταση.
Όσο εικόνα και ήχος φθείρονται, τόσο η ποιότητα της ταινίας αναδεικνύεται, ως ένα από τα λίγα αυθεντικά απομεινάρια μιας όχι και τόσο μακρινής χρονικά εποχής, αλλά τόσο ξένης προς τα δικά μας δεδομένα. Το “Mother” όμως, δεν χρωστάει την αξία του αποκλειστικά στην ιδιότητά του ως ταινία-σταθμός της Σοβιετικής κληρονομιάς. Αποτελεί ταινία-σταθμό της παγκόσμιας κινηματογραφικής κληρονομιάς, η οποία θα προκαλεί πάντα το θαυμασμό, θα εγείρει ερωτήματα και θα επιδέχεται ανεξάντλητων ερμηνειών, από κάθε λάτρη του καλού κλασικού κινηματογράφου.

 

 

 

Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*