Nuri Bilge Ceylan: Ένας φωτογράφος με Χρυσό Φοίνικα (Μέρος B’)

...

Closing Ceremony - The 67th Annual Cannes Film Festival

Γράφει ο Γιάννης Μόσχος

(συνέχεια του αφιερώματος στον Nuri Bilge Ceylan)

Climates (2006)

iklimler2

Το «Climates» είναι μια ξεχωριστή περίπτωση μέσα στη φιλμογραφία του Ceylan, αφού πρωταγωνιστούν ο ίδιος και η γυναίκα του. Το ύφος παραμένει στα μοτίβα του «Distant», με τους διαλόγους να είναι ελλειπτικοί, τις παύσεις να είναι μεγάλες και τις εικόνες να είναι ακόμη πιο εκθαμβωτικές.

Η υπόθεση παρακολουθεί το χωρισμό ενός ζευγαριού και την επίπτωση που έχει αυτή η εξέλιξη στον πρωταγωνιστή. Το χρονικό αυτού του χωρισμού παρακολουθούμε στις πρώτες σκηνές του φιλμ, που χωρίς πολλά λόγια κάνει σαφή την απόσταση ανάμεσά τους, σε μια σεκάνς που θυμίζει το σινεμά του Antonioni σε ταινίες όπως η «Περιπέτεια» και η «Έκλειψη».  Υπάρχει μια μελαγχολία και μια αποπνικτική αίσθηση μοναξιάς στην ατμόσφαιρα, η οποία εκτονώνεται σε μια από τις πιο έντονες ερωτικές στιγμές που έχουν αποτυπωθεί στην οθόνη, για τον απλό λόγο ότι είναι πολύ λεπτή η γραμμή ανάμεσα στο αν είναι συναινετική ή αν πρόκειται περί βιασμού. Υπάρχουν στιγμές που μπορείς να είσαι σίγουρος για το δεύτερο, όμως αργότερα οι δύο εραστές συναντιούνται ξανά και τίποτα δε δείχνει ότι δεν το ήθελαν και οι δύο. Η παντελής έλλειψη μουσικής επένδυσης για άλλη μια φορά κάνει όλες αυτές τις στιγμές πολύ πιο δυνατές χαρίζοντας έναν πρωτοφανή ρεαλισμό.

Στο τελευταίο act ο πρωταγωνιστής αφήνει τα πάντα πίσω για να ξαναβρεί την πρώην σύντροφό του, με αυτό το κεφάλαιο να θυμίζει ένα ευρωπαϊκό remake του «The Secret Life of Walter Mitty». Υπάρχει μεν μια μοναδική αίσθηση ελευθερίας σε αυτό το ταξίδι, από την άλλη όμως δε μιλάμε για παραγωγή του Χόλιγουντ οπότε η εξέλιξη δεν είναι απαραίτητα αισιόδοξη. Το σίγουρο είναι πάντως ότι ο Isa του «Climates» είναι ένας χαρακτήρας με τον οποίο ταυτίζεται σε αρκετά σημεία ο ίδιος ο Ceylan, και αυτό φαίνεται άλλωστε και από το ότι τον υποδύθηκε ο ίδιος ακόμη και αν η υποκριτική του δε φέρει ιδιαίτερες περγαμηνές.

Το «Climates» ειναι στην καρδιά του ένα love story, όσο περίεργο και αν ξεδιπλώνεται, και η πιο προσωπική ταινία του Ceylan.  Μπορεί λόγω του «Distant» να μην αποτέλεσε έκπληξη, όμως είναι ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα που δίνει συγκεκριμένο χαρακτήρα στη σκηνοθεσία του Ceylan χωρίς να αποτελεί επανάληψη.

Three Monkeys (2008)

48ea62b1890cb

Κάπου εδώ ο Ceylan άρχισε να αποκτά έρεισμα ανάμεσα στους σινεφίλ, και σε αυτό βοήθησε και το «Three Monkeys» που είναι η πιο προσβάσιμη ταινία του. Μην περιμένετε βέβαια κάτι που δεν προϋποθέτει κάποιες συγκεκριμένες απαιτήσεις από το θεατή, αλλά το σενάριο είναι πολύ πιο συμπαγές σε σύγκριση με τις προηγούμενες δουλειές του και αποτελεί από μόνο του μια ολοκληρωμένη ιστορία που δε χρειάζεται την καταπληκτική φωτογραφία για να μην είναι λειψή.  Αυτό είναι μεν καλό, έχει πάντως και τα «αρνητικά» του.

Το καλό είναι ότι αν και ο Ceylan συνεχίζει με ανθρώπινα δράματα που έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους, το ερωτικό τρίγωνο του «Three Monkeys» είναι κάτι καινούριο και δίνει και μια νέα πτυχή στην κινηματογραφική ματιά του. 

Μια οικογενειακή τραγωδία είναι αρκετή για να απλώσει ένα φάντασμα πάνω από το τρίγωνο και να μετατρέψει το φιλμ σε ταινία τρόμου. Η ατμόσφαιρα θυμίζει σε σημεία το «Devil’s Backbone» του Guillermo Del Toro, και διαρκώς φοβάσαι ότι κάτι κακό θα συμβεί θέλοντας να αποστρέψεις το βλέμμα σου από την οθόνη.  Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν ο Ceylan έφτιαχνε τρόμο θα το έκανε απίστευτα στοιχειωτικά.  Από εκεί και πέρα, το «Three Monkeys» είναι η πρώτη φορά που ο Ceylan παίρνει σαφείς αποστάσεις από τους χαρακτήρες του.  Ο ορίζοντας στα τοπία είναι μια φυλακή και δεν προσφέρει απόδραση, οι χαρακτήρες δεν έχουν αυτή την απεριόριστη ονειροπόληση, ακόμη και η τουρκική γλώσσα μοιάζει πολύ πιο σκληρή.  Και αν οι παύσεις και η απουσία μουσικής στα «Distant» και «Climates» έβγαζε λυρισμό, εδώ αποπνέει μια αίσθηση μιζέριας.

Όλα αυτά δε σημαίνουν ότι το «Three Monkeys» δεν άξιζε την αποδοχή από κοινό και κριτικούς, απλά είναι πολύ πιο κυριολεκτικό απ’ ό,τι μας είχε συνηθίσει ο Τούρκος σκηνοθέτης και δε σε προτρέπει εύκολα για επαναληπτικές προβολές.ωωΗ τελευταία σκηνή ωστόσο προκαλεί ανατριχίλες και είναι ανθολογίας.  Να σημειωθεί ότι αυτή είναι η πρώτη ταινία που ο Ceylan χρησιμοποιεί επαγγελματίες ηθοποιούς.

Once Upon a Time in Anatolia (2011)

Once-Upon-a-Time-in-Anatolia1

Το «Once Upon a Time in Anatolia» κυκλοφόρησε σε μια εποχή που στην Ελλάδα κυριαρχούσαν οι τουρκικές σαπουνόπερες, και λίγο αυτή η μόδα με τους γείτονες, λίγο και ο τίτλος της ταινίας, αποτέλεσε την ταινία του Ceylan που έφτασε σε περισσότερο κόσμο στη χώρα μας.  Και είναι έτσι φτιαγμένη που μπορείς να την παρακολουθήσεις και να σου αρέσει, ακόμη και αν δεν έχεις καμία επαφή με το σινεφίλ σύμπαν του σκηνοθέτη.  Εδώ ολοκlηρώνεται η μετάβαση που επιχειρήθηκε με το «Three Monkeys», με το σενάριο να έχει την πρωτοκαθεδρία και να είναι πυκνό με λίγα κενά ανάμεσα στους διαλόγους.  Μάλιστα, η ιστορία αναζήτησης ενός πτώματος στα όρη της Ανατολίας είναι αληθινή και είναι προσωπική εμπειρία ενός εκ των σεναριογράφων, οπότε προσφέρει μια μεγαλύτερη ακρίβεια στο τελικό αποτέλεσμα.

Όπως κάθε φωτογράφος που πειραματίζεται με το σκοτάδι, όλη η ταινία διαδραματίζεται νύχτα και δίνει τη δυνατότητα στον Ceylan να αναδείξει ξανά το ταλέντο του, αφού παράγει κάποια πανέμορφα πλάνα που αξίζει να τα δείτε σε πολύ καλή ποιότητα για να καταλάβετε την αξία τους.  Ήταν η μεγαλύτερη σε διάρκεια ταινία του Ceylan μέχρι το φετινό «Winter Sleep», αλλά στις 2,5 ώρες ποτέ δεν κουράζει ώστε να πεις ότι έπρεπε να είναι λιγότερο. Είναι ένα καλοφτιαγμένο θρίλερ που δεν κρύβει τις επιρροές του, και αυτό είναι προς όφελός του αφού έτσι γίνεται πιο εύκολα προσβάσιμο. Φτιάχτηκε από την αρχή για να είναι το magnum opus του Ceylan και έφτασε κοντά και στον Χρυσό Φοίνικα, για αυτό όμως χάνει λίγο σε σχέση με το πιο ακατέργαστο και ανεπιτήδευτο πρώιμο σινεμά του.

Δεν υπάρχει ούτε ένας τομέας στον οποίο να υστερεί και σε καθηλώνει εύκολα για 150 λεπτά, απλά στο τέλος δε σου αφήνει τόσο έντονα τις κορυφές του όσοας πούμε το «Distant». Κρίνοντας πάντως από το οτι κάθε ταινία του Ceylan έχει μέσα της κάτι από την αμέσως προηγούμενη, αδημονούμε να κάνουμε τη σύνδεση με το «Winter Hours».

Βαρβάρα Κοντονή

Ερωτευμένη με τον κινηματογράφο από μικρή, παθιασμένη με τις εικόνες, τους ήχους, τις ιστορίες και την ομορφιά της 7ης Τέχνης, απολαμβάνω να γράφω με ένταση για αυτά που αγαπώ.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ