Ο ανώνυμος τρόμος του It Follows

Ή πως ο David Robert Mitchell υπέγραψε ένα από τα καλύτερα horror των τελευταίων ετών

«Το κακό που κρύβεται ανάμεσά μας, είναι ένα αρχαίο θέμα» – John Carpenter

Το είδος του κινηματογραφικού horror αποτελούσε πάντα μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης, λατρείας και αγνού φόβου για δημιουργούς και θεατές.  Από τα αρχετυπικά βαμπίρ των αρχών του 20ου αιώνα, τους απέθαντους του Romero, τους κατά συρροή δολοφόνους των 70s και 80s προαστίων και τους ανήλικους εξορκισμούς του Freadkin, μέχρι τις στοιχειωμένες επαύλεις, τα διαβολικά πιτσιρίκια, τους ιμπεριαλιστές εξωγήινους και τους αιμοδιψείς καρχαρίες, το horror σινεμά μας έχει προσφέρει απλόχερα στιγμές αξέχαστες, αηδιαστικές, σοκαριστικές και πολλές φορές ευφυείς.

Θα μπορούσαμε να γράφουμε ώρες επί ωρών για τις ποικίλες θεματικές του κινηματογράφου του τρόμου, τις πάμπολλες αναφορές του σε διαφορετικά κινηματογραφικά είδη, τα σκοτεινά αριστουργήματα και τις φιλμικές αναλύσεις που αποδεικνύουν, ότι αποτελεί ένα είδος πάντα παρόν στον κοινωνικό σχολιασμό των πεπραγμένων της κάθε εποχής.  Θα μπορούσαμε, δεν θα το κάνουμε όμως, μιας που στόχος αυτού του κειμένου δεν είναι να καταδείξει την – αδιαμφισβήτητη – αξία του εν λόγω είδους, αλλά την δεξιοτεχνική απόδοση του It Follows, ενός από τους, εδώ και καιρό, καλύτερους εκφραστές του.

it-follows-3

Με ταυτότητα 

Ένα από τα πιο προσδιοριστικά χαρακτηριστικά – αν όχι το πιο προσδιοριστικό – ενός ατόμου είναι το όνομά του.  Για παράδειγμα, μια ιστορία αποκτά αμέσως μεγαλύτερο ενδιαφέρον και νόημα, όταν η ταυτότητα των ατόμων που εμπλέκονται σε αυτή, γίνεται γνωστή.  Η σύνδεση ιστορίας-ατόμου είναι άρρηκτη, γεγονός που πηγάζει από την ίδια την έννοια της ταυτότητας.

Η ταύτιση ενός προσώπου με ένα όνομα είναι μια συνθήκη λογική, ιδιαίτερα από την στιγμή που η πραγματικότητα ενός ονόματος συνεπάγεται ιστορία και παρελθόν, όπως δηλαδή συμβαίνει σε αρκετές περιπτώσεις περιβόητων, κινηματογραφικών κακών.  Ο Michael Myers στην τρυφερή ηλικία των έξι ετών εξασκεί τις δολοφονικές του ικανότητες, σφαγιάζοντας την αδελφή του, μόνο για να επιστρέψει χρόνια μετά προκειμένου να συνεχίσει το αιματηρό του «trick or treat».  O Freddy Krueger, η μεγαλύτερη προαστιακή απειλή των 8os, που συνήθιζε να επισκέπτεται τα θύματά του στα όνειρά τους, βάζοντας μια και καλή τέλος στις εφηβικές τους ονειρώξεις, αποτελεί γέννημα θρέμμα ενός νοσηρού backstory, οι απαρχές του οποίου αποκαλύπτονται προοδευτικά μέσα από το άρτια δουλεμένο σενάριο του Wes Craven.

Σε σαρωτικό ποσοστό το ελοχεύον κακό «βαπτίζεται», αποκτά υπόσταση και δρα στο πλαίσιο μιας αποκτηθείσας ταυτότητας, που του επιτρέπει να είναι όλα εκείνα που εκπορεύονται είτε από το όνομά του καθεαυτό, είτε από έναν γενικότερο ουσιαστικό προσδιορισμό, βλ. διάβολος, serial killer, poltergeist, Νosferatu κ.α.  Το πρόσωπο του φόβου, όπως αυτό εκφράζεται ποικιλοτρόπως, είναι επί της ουσίας αδιάσπαστο, διαφορετικά αποδοσμένο μεν, με μια κοινή αιτιολογία και συλλογικότητα στην τρόμο-αποτελεσματικότητά του δε.

Η νοηματοδότηση του κακού μέσω της ταυτότητάς μπορεί να προκαλεί κύματα τρόμου σε αγνές κορασίδες, πολυμελείς οικογένειες και άτυχους κομπάρσους – αν μη τι άλλο ο πρωταγωνιστικός ρόλος σου χαρίζει πολλαπλάσιες πιθανότητες σωτηρίας – αποτελεί όμως και δίκοπο μαχαίρι για το επίδοξο κακό, καθότι ως είθισται η γνώση είναι δύναμη και στο σινεμά του τρόμου, αυτό σημαίνει μόνο ένα πράγμα: μείνε ζωντανός (νικώντας ιδανικά τον κακό, that is).

It-Follows-Flower

Χωρίς ταυτότητα

Ας σκεφτούμε λίγο όλα όσα ξέρουμε για το horror είδος και κυρίως για τις συμβάσεις που απαντώνται σε αυτό.  Τα σκεφτήκαμε;  Ωραία.  Τώρα μπορούμε να τα ξεχάσουμε.

Ως μεγάλη φαν της τίμιας horrorιάς, δεν μπορώ παρά να αισθάνομαι θλίψη κάθε φορά που μια καλή ταινία τρόμου φτάνει στο τέλος της, μια θλίψη τύπου «που είναι ο Will Smith με το neuralyzer όταν τον χρειάζεσαι;», αφού τις περισσότερες φορές για να ξαναδείς καλή horror παραγωγή, θα πρέπει να κάνεις δεήσεις στον Pazuzu μπας και οι εταιρείες αποφασίσουν να φέρουν εκείνο το ανεξάρτητο διαμαντάκι που έχεις βάλει στο μάτι και που έχεις ξεροσταλιάσει να περιμένεις (ναι, το The Witch μάλλον δεν θα έρθει ποτέ στα μέρη μας, να, πάρε τον ώμο μου να κλάψεις).

Το ανωτέρω παραλήρημα έχει έναν πολύ βασικό λόγο που υπάρχει και αυτός λέγεται It Follows.

Μια απειλητική, μεταφυσική δύναμη που μεταδίδεται με την σεξουαλική επαφή, κάνει την εμφάνισή της σε ένα φιλήσυχο, αμερικάνικο προάστιο (όλα από εκεί δεν ξεκινάνε άλλωστε;).  Η νεαρή Jay η οποία αποτελεί το τελευταίο θύμα της περίεργης «κατάρας», θα προσπαθήσει να απαλλαγεί από αυτή, μόνο για να διαπιστώσει ότι «αυτό» είναι κάτι που δεν το ξεφορτώνεσαι και τόσο εύκολα.

Εμπνευσμένο από ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο που είχε ο σκηνοθέτης ως παιδί, τo concept του It Follows είναι απλό, αλλά αποτελεσματικό.  Χτυπώντας κατευθείαν στην καρδιά ενός από τους πιο αρχέγονους φόβους μας – τον φόβο του αγνώστου – δημιουργεί ένα στυλιζαρισμένο φιλμ, homage στον κινηματογραφικό τρόμο των περασμένων δεκαετιών, ανανεώνοντας έτσι το είδος με αξιοζήλευτη επιτυχία.

Το κερδισμένο στοίχημα της ταινίας είναι ο τρόπος με τον οποίο στερεί από το κοινό της, την έννοια της ασφάλειας, συστήνοντας τον κόσμο της αδιόρατης, αυτής, κινηματογραφικής απειλής, μέσα από μια πανέξυπνη, αρχική σεκάνς.  Ένα κορίτσι τρέχει να ξεφύγει από κάτι που δεν γίνεται ποτέ εμφανές εντός πλάνου, την ίδια στιγμή που η σκηνοθεσία της σκηνής ενισχύει την αίσθηση ότι εμείς, ως θεατές, βολευόμαστε με τον ρόλο ενός ψυχρού παρατηρητή, αδύναμου να αντιδράσει.

It_Follows_2

Η πραγματική ταυτότητα του κακού που ακολουθεί το κορίτσι, όπως και μετέπειτα την πρωταγωνίστρια, δεν γίνεται ποτέ ξεκάθαρη, καθώς μπορεί αυτό το «αυτό» να αλλάζει μορφές, άλλοτε μοιάζοντας σε κάποιον που η ηρωίδα γνωρίζει – όπως ο πατέρας της – και άλλοτε σε κάποιον άγνωστο, όμως η αληθινή του φύση δεν καθίσταται ποτέ κατανοητή.

Γύρω από αυτήν ακριβώς την απόκρυψη του αληθινού προσώπου του κακού, ο Mitchell στήνει ένα περίτεχνο horror γαϊτανάκι, βασισμένο στην απολυτότητα της στερούμενης γνώσης: όταν δεν γνωρίζεις τι ακριβώς είναι αυτό που σε ακολουθεί, δεν μπορείς να το νικήσεις.  Απλά πράγματα.

Στην τηλεοπτική μεταφορά του «It» του Stephen King, ένα άλλο ship sifting κακό στοιχειώνει τις ζωές των παιδιών της πόλης, εμφανιζόμενο συνήθως με την μορφή ενός σατανικού κλόουν.  Όταν οι ήρωες κληθούν, ως ενήλικες πια, να αντιμετωπίσουν μια και καλή τον Pennywise, θα διαπιστώσουν ότι αυτό θα καταστεί εφικτό, μόνο όταν η πραγματική του ταυτότητα αποκαλυφθεί.

Στην περίπτωση του It Follows, η πολυπόθητη(;) αποκάλυψη δεν έρχεται ποτέ, αφήνοντας έτσι την ταινία ανοιχτή σε πολλές ερμηνείες.  Κάποιοι είδαν το άγνωστο κακό ως μια συμβολική αποτύπωση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων και των κακών επιλογών της νέας γενιάς, άλλοι πάλι ως αναπαράσταση των ποικίλων δυσκολιών που «ακολουθούν» τους νέους σήμερα – ψυχολογικών, σεξουαλικών, συναισθηματικών.

Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα τι ακριβώς μπορεί/θα μπορούσε να πραγματεύεται το It Follows, λίγη όμως σημασία έχει.  Αυτό που τελικά καθιστά το φιλμ του David Robert Mitchell αναζωογονητικό, είναι ο τρόπος με τον οποίο μπλέκει τα φιλμικά μέσα, δημιουργώντας ένα παράλληλο χωροχρονικό σύμπαν, ένα γνωστό, αλλά ταυτόχρονα όχι ξεκάθαρο «που» και «πότε», χρησιμοποιώντας ανανεωτικά τις, κατά τα άλλα, παραδοσιακές επιταγές του horror είδους, προκειμένου να χτίσει μια εφηβική πραγματικότητα ψυχολογικής έντασης και αναπόδραστου κακού.

Στην τελευταία σκηνή της ταινίας η Jay και ο Paul περπατούν πιασμένοι χέρι-χέρι με την κάμερα να τους φιλμάρει από μπροστά και ενώ στο βάθος διακρίνεται η φιγούρα ενός άνδρα που βαδίζει αργά, αλλά σταθερά προς το μέρος τους.  Είναι το «πλάσμα» που τους ακολουθεί ή μήπως κάποιος τυχαίος περαστικός;  Φυσικά ο Mitchell δεν το αποκαλύπτει αυτό, αφήνοντάς στην διακριτική μας ευxέρεια την ερμηνεία της εν λόγω σκηνής, με τον ίδιο τρόπο που ο Carpenter 34 χρόνια πριν, μας έκανε να αναρωτηθούμε ακριβώς το ίδιο στην τελευταία πράξη του «The Thing».

Βαρβάρα Κοντονή

Ερωτευμένη με τον κινηματογράφο από μικρή, παθιασμένη με τις εικόνες, τους ήχους, τις ιστορίες και την ομορφιά της 7ης Τέχνης, απολαμβάνω να γράφω με ένταση για αυτά που αγαπώ.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ