40 χρόνια από την κυκλοφορία του «One Flew Over the Cuckoo’s Nest»

Το αλληγορικό αριστούργημα του Milos Forman παραμένει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ

«One flew east,
And one flew west,
And one flew over the cuckoo’s nest.»

Το “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” αποτελεί τη ζοφερή σάτιρα της θεσμοθετημένης αρχής, δια χειρός Ken Kesey, το οποίο θαρραλέα γυρίστηκε αγότερα από τον Milos Forman.

Ο Kenneth Elton “Ken” Kesey ήταν ένας Αμερικανός συγγραφέας, γνωστός για το πασίγνωστο πλέον μυθιστόρημά του “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” (1962), και ως διαπολιτισμική φιγούρα που θεωρούσε τον εαυτό του συνδετικό κρίκο μεταξύ της beat γενιάς της δεκαετίας του 1950 και των χίπις της δεκαετίας του 1960. Αυτή η εμμονή του έχει τεράστιο αντίκτυπο στο γνωστότερο έργο του για το οποίο και γίνεται λόγος.  Λίγο παραπάνω από μια δεκαετία μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, ο Milos Forman το μετέφερε στο κινηματογραφικό πανί, με πρωταγωνιστές τους Jack Nicholson, Louise Fletcher και Will Sampson. Το καστ συμπληρώνεται ηχηρά με ονόματα όπως οι William Redfield, Danny DeVito, Christopher Lloyd και Scatman Crothers.

Το έργο γυρίστηκε στο Κρατικό Νοσοκομείο του Σάλεμ, Όρεγκον, η οποία ήταν και η τοποθεσία που περιγραφόταν στο βιβλίο. Πρωτοπόρο, με κυρίαρχο δυναμισμό, διαχρονικό και ιδιαίτερα επίκαιρο, το “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” αποτελεί μία από τις μόλις τρεις ταινίες (“It Happened One Night”, “The Silence of the Lambs”), όπου κέρδισε τους πέντε πιο σημαντικούς τίτλους βραβείων Οσκαρ (Καλύτερης ταινίας, Καλύτερου Α’ Ανδρικού Ρόλου, Καλύτερου Α’ Γυναικείου ρόλου, Καλύτερης Σκηνοθεσίας, Καλύτερου Σεναρίου) – δικαίως λοιπόν θεωρείται από πολλούς μία από τις σπουδαιότερες, αμερικάνικες ταινίες όλων των εποχών.

one-flew-over-the-cuckoos-nest

Ο συγγραφέας Kesey δεν ενέκρινε ουσιαστικά ποτέ το σενάριο και οι φήμες λένε ότι δεν είδε ποτέ την ταινία. Αν και συμμετείχε αρχικά στη μετατροπή του μυθιστορήματός του σε ταινία, τα παράτησε μετά από μόλις δύο εβδομάδες κάνοντας μήνυση στους παραγωγούς της. Τα παράπονα του Kesey ήταν πολυάριθμα, αλλά κυρίως ήθελε τον Gene Hackman, και όχι Τζακ Νίκολσον, στο ρόλο του πρωταγωνιστικού χαρακτήρα Randle McMurphy. Μια χαριτωμένη ιστορία μας αφηγείται ότι ο  Kesey έπεσε πάνω στην ταινία τυχαία βλέποντας τηλεόραση πολλά χρόνια αργότερα, και ενώ στην αρχή φάνηκε να την απολαμβάνει, μόλις κατάλαβε τι ήταν αυτό που έβλεπε άλλαξε βιαστικά κανάλι.

Με το αλληγορικό του θέμα να στήνεται σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα το “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” επεξεργάζεται την καταπίεση του ατόμου, μια πάλη στην οποία παίρνει μέρος ένας εκδηλωτικότατος Nicholson, δίνοντάς μας έτσι μια από τις λαμπρότερες ερμηνείες του. Ο απτόητος και θρασύτατος πρωταγωνιστής μας, ονόματι McMurphy εισέρχεται ως ασθενής σε ένα ψυχιατρείο (μετά από τέχνασμα του ιδίου – προκειμένου να μην καταλήξει στη φυλακή για έγκλημα που δειέπραξε) και σύντομα γίνεται ο πιο δημοφιλής στο θάλαμο, συμπαθητικός σε όλους τους διαφορετικούς τύπους ασθενών, από τον ομιλητικό Martini (Danny DeVito), μέχρι τον πανήψυλο κωφάλαλο Ινδιάνο, γνωστό ως “The Chief” (Will Sampson). Σε διαρκή σύγκρουση με τον McMurphy βρίσκεται η νοσοκόμα Ratched, της οποίας οι μέθοδοι θεραπείας είναι τόσο τυπικοί και προβλεπόμενοι από τους κανονισμούς, που δεν μπορεί να δει ότι μερικές φορές κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό. Καθώς η αφήγηση επιταχύνει προς τη σύναψή της, ο McMurphy ρισκάρει τα πάντα στο τελικό του τέχνασμα.

one-flew-over-the-cuckoos-nest

Ανάμεσα σε ένα υπέροχο καστ, ο Jack Nicholson είναι εξαιρετικά χαρισματικός ως ένας φωνακλάς, ετοιμόλογος, ασεβής και γεμάτος ζωή επαναστάτης που αρνείται να συμμορφωθεί με τους κανόνες του ιδρύματος. Μιλάει στους υπόλοπους ασθενείς, αντιμετωπίζει τις ασθένειές τους ως επιλογές που μπορεί να αντιστραφούν, και προσπαθεί με την καθαρή δύναμη της θέλησης, να τους ανοίξει τα φτερά και το μυαλό για μια γεύση ελευθερίας. Γίνεται ο ήρωάς τους, ο σωτήρας τους, και μάρτυρας τους, σπάζοντας το σύστημα και αρνούμενος να παραδώσει τον εαυτό του σε αυτό. Έτσι ο McMurphy καταφέρνει και επικρατεί ως χαρακτήρας, επειδή αντιπροσωπεύει ένα καθαρτικό πνεύμα που έρχεται ενίοτε για να μας ανανεώσει.

Η Ratched θεωρείται ο «κακός» της ταινίας. Ωστόσο, δεν είναι εγγενώς κακιά – είναι απαθής, αλλά πιστεύει ότι αυτό που κάνει είναι για την καλυτέρευση των ασθενών. Είναι ένα από εκείνα τα άτομα που κάνει κακά πράγματα, ενώ σκέφτεται ότι κάνει καλό.

Η πιο προφανής σύγκρουση σε όλη την ιστορία είναι αυτή μεταξύ Ratched και McMurphy. Είναι φυσικοί ανταγωνιστές. Εκείνη είναι μαζεμένη, συντηρητική και νομοταγής, ενώ αυτός είναι ένα ελεύθερο πνεύμα και εχθρός κανόνων που σπρώχνει τα όρια σε κάθε ευκαιρία.

still-of-jack-nicholson-and-danny-devito-in-one-flew-over-the-cuckoos-nest-(1975)-large-picture

Σε πιο ρεαλιστικό και ιστορικό επίπεδο, το “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” αφορά σε ένα θέμα που είχε εξέχουσα θέση στη δεκαετία του 1970 (και δεν παύει να υφίσταται μέχρι σήμερα φυσικά): την πάλη του ατόμου ενάντια στο κατεστημένο. Αυτό είναι ένα τυπικό θέμα για τις ταινίες και τη λογοτεχνία, αυτό όμως που είναι διαφορετικό εδώ, είναι ότι το κατεστημένο τελικά κερδίζει. Το έργο είναι μια προειδοποιητική αλληγορία του τι συμβαίνει, όταν πάρα πολλή δύναμη παραχωρείται στην εκάστοτε εξουσία. Γι αυτό και παραμένει σήμερα τόσο νωπό, συγκλονιστικό και καταθλιπτικό όπως όταν κυκλοφόρησε.

Μια σπουδαία δραματική ταινία που οι καλύτερες στιγμές της βρίσκονται εκεί που τονίζει την προσπάθεια του να ταρακουνήσει κανείς τους ανθρώπους που έχουν ενδώσει στον κομφορμισμό.

Ένα δριμύ κατηγορώ για το πώς καθορίζουμε ποιος είναι τρελός και ποιος όχι.

Μαρίνα Βερλέκη

Η Μαρίνα είναι ένας αποτυχημένος κλώνος stormtrooper, επομένως περιορίζεται στο να γράφει και να σχολιάζει συνεχώς. Αλλά κατά βάθος θα ήθελε να είναι το σκισμένο all-star του Mark Renton.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ