Η Δασκάλα – Ucitelka (2016)

Επιστροφή στην Τσεχοσλοβακία των '80s

 ★★½☆☆ 

Σκηνοθεσία: Jan Hrebejk
Σενάριο: Petr Jarchovsky
Πρωταγωνιστούν: Eva Bandor, Peter Babjak, Monika Certenzi
Διάρκεια: 102′
Χώρα: Σλοβακία/Τσεχία
Διανομή: Rosebud/Seven Films

the-teacher-posterΣτις χώρες τις ανατολικής Ευρώπης που έζησαν υπό κομμουνιστικό καθεστώς, η μετέπειτα πολιτική κατάσταση οδήγησε στην ασφυκτική αποσιώπηση του παρελθόντος προς κάθε κατεύθυνση, χωρίς να γίνει κάποιος διαχωρισμός της πολυσχιδούς φύσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Σημαντικότερα, δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ η ιστορική μνήμη επαρκώς σε καμία από αυτές τις χώρες, οδηγώντας σήμερα σε έξαρση του εθνικισμού και την παγίωση αβάσιμων απόψεων ως «αλήθειες». Ενδεικτικό παράδειγμα η Βουλγαρία, στην οποία το 94% του νέου πληθυσμού δε γνωρίζει απολύτως τίποτα για την κομμουνιστική περίοδο, που διήρκεσε συνολικά πάνω από σαράντα χρόνια.

Επομένως, κρίνεται θαρραλέα η επιθυμία του σκηνοθέτη Jan Hrebejk να κινηματογραφήσει μια ιστορία που τοποθετείται ιστορικά στην -τότε- Τσεχοσλοβακία, λίγο πριν τη Βελούδινη Επανάσταση του 1989, ασκώντας κριτική στον τρόπο λειτουργίας και εκφοράς της εξουσίας. Ιδανικό περιβάλλον γι’ αυτό, το σχολείο, όπου μία δασκάλα με διασυνδέσεις στο Κομμουνιστικό Κόμμα εκμεταλλεύεται τη διττή δύναμη που διακατέχει ώστε να εκβιάζει βαθμολογικά μαθητές και γονείς.

Η αφήγηση βασίζεται στην υπογράμμιση με κάθε τρόπο της συμπεριφοράς της δασκάλας, που αγγαρεύει τους μαθητές της και υποθάλπει τη διαφθορά μέσω «εξυπηρετήσεων» των γονέων κάτω απ’ το τραπέζι. Εάν αποτύχουν, πολύ απλά καταποντίζεται ο μέσος όρος στον έλεγχο.

Σύντομα, προκύπτει η απορία για την αιτία που η συγκεκριμένη δασκάλα είναι τόσο κακιά προς τα παιδιά. Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε πως λειτουργεί ως προσωποποίηση του κομμουνισμού εντός της ταινίας -και της τάξης- γι’ αυτό, χρειάζεται ένας λόγος για όσα συμβαίνουν, ο οποίος δεν έρχεται ποτέ. Είναι απλώς σατανική.  Επιπλέον, η επιμονή του σεναρίου στην ανάδειξη της διαφθοράς σ’ όλες τις βαθμίδες ως κατεξοχήν χαρακτηριστικό του καθεστώτος, είναι το λιγότερο λανθασμένη τη στιγμή που όλοι γνωρίζουμε ότι και ο καπιταλισμός εξαρτάται από αυτήν, και ενώ στην πραγματικότητα η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο δε δύναται να πάψει όσο υπάρχουν εξουσιαστικές δομές. Τουλάχιστον, στο τελευταίο πλάνο ο σκηνοθέτης φαίνεται να το αντιλαμβάνεται.

Η αντίδραση των γονέων συμβαίνει μέσω της συνέλευσης κηδεμόνων, πυρήνας της αφήγησης και ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ταινίας. Μέσα στην αίθουσα απεικονίζονται μέλη όλων των μερών της κοινωνίας: οι πολιτικά στιγματισμένοι, οι ανώτεροι μεταξύ ίσων, οι συνεργάτες του άτυπου καθεστώτος, οι αγνώμονες και φυσικά οι ασφαλίτες. Οι απηυδισμένοι με τη δασκάλα γονείς βρίσκουν αντίσταση στη σιωπηρή συμφωνία των περισσότερων ως προς την υφιστάμενη κατάσταση. Στενάχωρη υπενθύμιση για την έλλειψη θέλησης της πλειονότητας να προστατέψει την αξιοπρέπειά της απέναντι στην παραμικρή αμφισβήτηση του ήθους τους. Παράλληλα, γίνεται αντιληπτό πόσο βαθιά βρίσκεται η διείσδυση του κράτους, που μπορεί να έχει λόγο μέχρι και σε μια συνέλευση γονέων.

Στο τέλος, αναλογιζόμενοι τον τρόπο της πτώσης αυτών των καθεστώτων, είναι σαφές πως η ίδια αλαζονεία με την οποία δρούσε η δασκάλα οδήγησε στην κατάρρευση τους γραφειοκράτες ιθύνοντες της υψηλής ιεραρχίας του Κόμματος. Ο Hrebejk φροντίζει να το δηλώσει αυτό με ένα τελευταίο καρέ που βάζει τα γεγονότα σε προοπτική.

Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

Δυσκολεύεται πολύ να γράψει το βιογραφικό του, κι ελπίζει τα κείμενά του να είναι καλύτερα από αυτό.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ