Το ετερόκλητο σινεμά του Denis Villeneuve

Μια ανασκόπηση στη φιλμογραφία του δημιουργού, με αφορμή την κυκλοφορία του εντυπωσιακού trailer για το Arrival

Η κυκλοφορία του πρώτου, ολοκληρωμένου trailer για την νέα ταινία του Denis Villeneuve, Arrival, μας έδωσε την καλύτερη πάσα για μια σύντομη αναδρομή στην φιλμογραφία ενός, από τους πιο συνεπείς στο «ραντεβού» του με τους θεατές, σκηνοθέτες, έναν άνθρωπο του σινεμά που την ίδια στιγμή καταφέρνει να παραμένει πιστός και σε ένα δικό του, καλλιτεχνικό όραμα, χαρακτηριστικό γνώρισμα ακόμη και των πιο «mainstream» κινηματογραφικών του δημιουργιών.

Ένας από τους λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι το σινεμά του Villeneuve χρήζει περαιτέρω προσοχής και συζήτησης, είναι αφενός, το γεγονός ότι απαρτίζεται από διαφορετικά, κινηματογραφικά είδη, αφετέρου ότι ως αποτέλεσμα, όλες ή τουλάχιστον οι περισσότερες από τις ταινίες του, διατηρούν μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία μεταξύ εν δυνάμει εμπορικού και προσωπικού σινεμά.  Επί της ουσίας, ο κινηματογράφος του Villeneuve είναι ένας κινηματογράφος για το κοινό, ένα σινεμά που ικανοποιεί τις ανάγκες των θεατών μέσα στην σκοτεινή αίθουσα, αλλά παράλληλα και ένα σινεμά που παραμένει ανοιχτό σε μια δεύτερη ανάγνωση, για όσους ενδιαφέρονται να αποκρυπτογραφήσουν το παρασκήνιο των ιστοριών του.

Μακριά από auteur-ισμούς, αφηγηματικές υπερβολές και την προσπάθεια ικανοποίησης κάποιας ανώτερης, καλλιτεχνίζουσας ανάγκης, το σύνολο του έργου του Villeneuve συνοψίζεται σε δυο λέξεις: σενάριο και σκηνοθεσία.

Χωρίς να δρέπουν δάφνες πρωτοτυπίας, τα σενάρια των ταινιών του λειτουργούν πάντα ως ιδανική, αφηγηματική ραχοκοκαλιά, με τον Villeneuve να απογειώνει ακόμη και την πιο απλή, φαινομενικά, σύλληψη, μέσω της σκηνοθεσίας και της φωτογραφίας (έχει την τύχη εξάλλου να συνεργάζεται επανειλημμένα με σπουδαίους DoP, όπως ο Roger Deakins), γεγονός που τον καθιστά έναν από τους πιο επιτυχημένους δημιουργούς της γενιάς του.

Το Arrival θα είναι, αναμφίβολα, ένα μεγάλο στοίχημα για την καριέρα του Villeneuve (για να μην αναφερθούμε στο σίκουελ του Blade Runner), καθώς αποτελεί την πρώτη δοκιμασία του στο sci-fi, ένα είδος ιδιαιτέρως απαιτητικό και αρκετά κορεσμένο.  Μέχρι πάντως να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι πόσο καλό ή πόσο…καλύτερο είναι (κακό ξεχάστε το, κομματάκι δύσκολο) στις 8 Δεκέμβρη, όταν και θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες, ας θυμηθούμε βήμα-βήμα την ετερόκλητη φιλμογραφία ενός δημιουργού που ξέρει από καλό σινεμά.

rKCXS61PxwsKQCTiHGMlYjIdCOIAugust 32nd on Earth (1998)

Μεγάλου μήκους σκηνοθετικό (και σεναριακό) ντεμπούτο για τον Denis Villeneuve με το August 32nd on Earth, ένα «ήσυχο» δράμα με πρωταγωνιστές τους Pascale Bussiers και Alexis Martin, υποψήφιο για το βραβείο Ένα Κάποιο Βλέμμα, στο φεστιβάλ των Καννών του 1998.

Μετά από ένα παραλίγο, θανάσιμο αυτοκινητιστικό δυστύχημα, η Simone αναθεωρεί την αξία της ζωής και ζητά από την κολλητό της Philippe να γίνει ο πατέρας του παιδιού της.  Εκείνος συμφωνεί, με την προϋπόθεση η σύλληψη να γίνει στην…έρημο, στο Salt Lake City.

Άγουρο σεναριακά, αλλά σκηνοθετικά πανέμορφο, το August 32nd on Earth μπορεί να μην αποτέλεσε το εντυπωσιακό ντεμπουτάρισμα που ίσως ονειρευόταν ο Villeneuve, σύστησε εντούτοις στο κοινό την ξεχωριστή οπτική του δημιουργού του, μέσα από πλάνα γεμάτα άγρια γοητεία, μαρκαρισμένα με την σφραγίδα ενός ανεξάρτητου σινεμά που έμελλε να αναδειχθεί πιο ώριμο και πιο μεστό, δυο χρόνια αργότερα με το Maelstrom.

23jyP7cAfSbtsvFhhe1nOAGTGdUMaelstrom (2000)

Μαύρη κωμωδία για την συνέχεια – την μοναδική στην μέχρι σήμερα φιλμογραφία του – με το Maelstrom να διηγείται τις περιπέτειες της Bibiane, μιας κακομαθημένης νεαρής που πασχίζει να συμμορφώσει την ζωή της, έπειτα από ένα τραγικό δυστύχημα στο οποίο βρέθηκε μπλεγμένη.

Με αφηγητή ένα ψάρι(!) το οποίο ετοιμάζεται να καταλήξει στην κοντινότερη αγορά για πούλημα, το Maelstrom δεν παίρνει ούτε τον εαυτό του, ούτε και την πρωταγωνίστριά του στα σοβαρά, μοιάζοντας περισσότερο με παραβολή ενηλικίωσης, παρά με ρεαλιστική απόδοση των καταστάσεων που βιώνει και μέσω των οποίων δοκιμάζεται η ηρωίδα.

Με ένα βιτριολικό χιούμορ, μια υπέροχη ερμηνεία από την Marie-Josee Croze, καλογραμμένους χαρακτήρες (εμφανής η βελτίωση του Villeneuve στο σενάριο) και μια περιρρέουσα, ανάλαφρη, αλλά και κατάμαυρη ατμόσφαιρα (ένα χρόνο μετά η Amelie θα καθιερώσει την εν λόγω ατμόσφαιρα στο γαλλικό σινεμά, μια και καλή), το Maelstrom αποτελεί, ενδεχομένως, την πρώτη σημαντική στιγμή στην καριέρα του Καναδού δημιουργού.

 polytechnique_2009Polytechnique (2009)

Το απόγευμα της 6ης Δεκεμβρίου 1989, ένας νεαρός εισβάλει στην Πολυτεχνική Σχολή του Μοντρεάλ και αρχίζει να εκτελεί εν ψυχρώ τους σπουδαστές, στοχευόντας κυρίως γυναίκες.  Ο τραγικός απολογισμός λίγο πριν ο δράστης βάλει τέλος στη ζωή του: 14 γυναίκες νεκρές.  Ένα σημείωμα που θα βρισκόταν αργότερα στο σπίτι του εκτελεστή, θα αποδείκνυε ότι ο ίδιος κινούμενος από αντι-φεμινιστικά συναισθήματα (όπως ανέφερε και το ιδιόχειρο σημείωμα, η ζωή του είχε καταστραφεί από τις φεμινίστριες) θα έθετε σε εφαρμογή το θανάσιμο σχέδιο που προετοίμαζε επί επτά ολόκληρα χρόνια, δολοφονώντας όσες περισσότερες γυναίκες, πολιτικούς μηχανικούς, μπορούσε, για τον λόγο ότι «τόλμησαν» να διεκδικήσουν με τις σπουδές τους, μια θέση εργασίας σε ένα, κατά τα άλλα, ανδρικό επάγγελμα.

Είχα δει το Polytechnique ένα Σάββατο πρωί στο Αττικόν, στα πλαίσια των Νυχτών Πρεμιέρας και ακόμα θυμάμαι τον μετέπειτα αντίκτυπο της ταινίας πάνω μου: ένα τεράστιο κενό και ένα μεγάλο γιατί.

Δεν είναι εύκολο να καταπιάνεται κανείς με πραγματικές ιστορίες που βασίζονται σε τόσο τραγικά και βίαια γεγονότα και η αλήθεια είναι πως εδώ, ο Villeneuve κρατάει όσο το δυνατόν χαμηλότερους τόνους, επιλέγοντας να διηγηθεί την ιστορία του από τρεις διαφορετικές οπτικές: αυτή του εκτελεστή, μιας σπουδάστριας και ενός σπουδαστή.

Η επιλογή της ασπρόμαυρης εικόνας εξυπηρετεί επίσης την λογική του περιορισμού – όσο γίνεται – της βίας επί της κινηματογραφικής οθόνης, καθώς μετριάζει το σοκ του θεατή στην αναπόφευκτη θέα του αίματος, κάτι που ενισχύει παράλληλα την δραματουργική ένταση των πλάνων, ιδιαίτερα μέσω των συχνών κοντινών που μαρτυρούν, ανά πάσα στιγμή, τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών.

Το Polytechnique είναι μια «σκληρή» ταινία, αφενός επειδή είναι πιο επίκαιρη από ποτέ, αφετέρου γιατί μας υπενθυμίζει για ακόμη μια φορά την σκληρή αλήθεια περί οπλοκατοχής και ενός χάσματος μεταξύ των δυο φύλων που μοιάζει να βαθαίνει συνεχώς.

image-2 Incendies (2010)

Θέλοντας να ικανοποιήσουν την τελευταία ευχή της μητέρας τους, δυο αδέλφια θα ταξιδέψουν μέχρι την ταραχώδη Μέση Ανατολή, σε αναζήτηση του πατέρα τους και ενός χαμένου αδελφού, μόνο για να έρθουν αντιμέτωποι με τα καλά κρυμμένα μυστικά της οικογένειάς τους, το άγνωστο παρελθόν, το μίσος, αλλά και την αγάπη.

Υποψήφιο για Οσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης με περισσότερες από τριάντα βραβεύσεις σε παγκόσμια κινηματογραφικά φεστιβάλ, το Incendies αποτελεί την κομβική, σκηνοθετική δουλειά του Villeneuve, μια ταινία που συμπυκνώνει ιδανικά όλα τα μετέπειτα, χαρακτηριστικά γνωρίσματα του δημιουργού: από την εντυπωσιακή σκηνοθεσία και το σφιχτοδεμμένο, γεμάτο ανατροπές σενάριο (βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό του Wajdi Mouawad), μέχρι την υπέροχη φωτογραφία του Andre Turpin (μόνιμου συνεργάτη του Xavier Dolan), το ρεπεράζ και την εξαιρετική πλανοθεσία.  Ένα οικογενειακό δράμα με δυνατές ερμηνείες και μια ιστορία/αλληγορία για τον πόνο της απώλειας και την ανάγκη επανασύνδεσης με τις ρίζες (γιατί μόνο τότε είμαστε πραγματικά ολοκληρωμένοι).

PRISONERSPrisoners (2013)

Υπάρχουν μερικές ταινίες που, στο δικό μου μυαλό τουλάχιστον, αποτελούν ξεκάθαρα «ταινίες για το κοινό», αυτό σημαίνει ότι ένα τέτοιο κινηματογραφικό δημιούργημα μπορεί να γίνει αρεστό, τόσο σε εκείνον που θα επιλέξει μια ταινία, προκειμένου να περάσει ένα ψυχαγωγικό δίωρο (όχι απαραίτητα με την έννοια της κωμωδίας), όσο και σε εκείνον που εκτός των άλλων, θέλει να απολαύσει ένα καλό φιλμ, μια ταινία που θα του δώσει το «πακέτο»: σενάριο, σκηνοθεσία, ερμηνείες.  Το Prisoners αποτελεί την πιο χαρακηριστική δουλειά του Villeneuve από άποψη mainstream σινεμά.

Το σενάριο το έχουμε ξαναδεί: δυο οικογένειες χάνουν τα κοριτσάκια τους και η εύρεσή τους επαφίεται σε έναν νεαρό ντετέκτιβ.  Από εκεί και πέρα το σενάριο του Aaron Guzikowski ξεφεύγει από το λιτό του περιτύλιγμα, εμβαθύνοντας στους ήρωές του – ο Hugh Jackman σε έναν από τους καλύτερους ρόλους της καριέρας του – θέτοντας επί τάπητος την ατομική ηθική και ευθύνη.  Μέχρι που μπορεί να φτάσει κανείς για να προστατέψει την οικογένειά του;

Καθαρόαιμο θρίλερ και μυστήριο σε μια ταινία με μεγάλες ερμηνείες και ένα από τα πιο ανοιχτά – και πιο ευφυή να προσθέσω – τέλη των τελευταίων ετών.

Διαβάστε εδώ την κριτική μας για την ταινία

enemy-featEnemy (2013)

Το 2001 ο Jake Gyllenhaal πρωταγωνίστησε στο Donnie Darko, μια από τις πιο περιπλεγμένες ταινίες που έχω δει ποτέ, ένα ανεξάρτητο κινηματογραφικό διαμαντάκι, που έμελλε να αποκτήσει κλασική διάσταση και ένα τεράστιο, φανατικό κοινό που μέχρι και σήμερα συνεχίζει να δίνει τις δικές του ερμηνείες ως προς το τι ακριβώς συνέβη στο φιλμ του Richard Kelly.

Δώδεκα χρόνια μετά, ο Gyllenhaal βρέθηκε να πρωταγωνιστεί στο Enemy, ένα φιλμ το οποίο ιδιοσυγκρασιακά μοιάζει εξαιρετικά με το Donnie Darko, σε επίπεδο παραβολικού νοήματος και αφηγηματικότητας.

Ένας καθηγητής ιστορίας γίνεται εμμονικός με έναν ηθοποιό, που μοιάζει ακριβώς με τον ίδιο.  Στην προσπάθειά του να εντοπίσει τα ίχνη του, θα έρθει αντιμέτωπος με την σοκαριστική κατανόηση της πραγματικότητας.

Το Enemy αποτελεί από μόνο του ξεχωριστό κεφάλαιο στην φιλμογραφία του Villeneuve, μια ταινία που ο θεατής καλείται να αποκρυπτογραφήσει μόνος, συλλέγοντας στην πορεία όλα τα απαραίτητα στοιχεία, γεγονός που την καθιστά και την πιο ιδιαίτερη, μέχρι στιγμής, από πλευράς κατανόησης, αλλά παράλληλα και την πιο εντυπωσιακή στην σύλληψη και υλοποίησή της.  Ο Gyllenhaal παραδίδει, για μια ακόμη φορά, μαθήματα υποκριτικής σε έναν διπλό ρόλο που προσφέρεται στο κοινό ως τροφή για σκέψη, υπό την προϋπόθεση διατήρησης ενός ανοιχτού μυαλού.

Διαβάστε εδώ την κριτική μας για την ταινία

c5ba6577_S_D040_10409.xxxlarge_2x-1940x1291Sicario (2015)

Χωρίς πολλές περιστροφές το Sicario αποτελεί μια από τις καλύτερες ταινίες του σύγχρονου σινεμά, στο crime είδος.  Εκ πρώτης όψεως μπορεί να μοιάζει «μια από τα ίδια», ιδιαίτερα αν κάποιος μείνει στην πρώτη ανάγνωση του σεναρίου – FBI πράκτορες, μεξικάνικα καρτέλ ναρκωτικών, πρωτάρηδες και παλιές καραβάνες – στην ουσία όμως αποτελεί μια ταινία που εκφράζει απόλυτα την ανθρώπινη φύση, ένα φιλμ για τα ξεπεσμένα ιδανικά, την στρεβλωμένη οπτική περί δικαιοσύνης και τελικά, τη σκληρή συνειδητοποίηση ότι ένα άτομο δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο: ο κόσμος είναι αυτό που είναι και εσύ πρέπει να ρολάρεις μαζί του αν θες να επιβιώσεις.

Τρομερή σκηνοθεσία, αριστουργηματική φωτογραφία από τον Roger Deakins (υποψήφιος για Οσκαρ στην εν λόγω κατηγορία) και ερμηνείες – όπως πάντα – διαλεχτές.

To Sicario είναι ένα παραγνωρισμένο αριστούργημα που θα μνημονεύουμε συχνά στο μέλλον.

Διαβάστε εδώ την κριτική μας για την ταινία

Βαρβάρα Κοντονή

Ερωτευμένη με τον κινηματογράφο από μικρή, παθιασμένη με τις εικόνες, τους ήχους, τις ιστορίες και την ομορφιά της 7ης Τέχνης, απολαμβάνω να γράφω με ένταση για αυτά που αγαπώ.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ