Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου…

...

Γράφει η Βαρβάρα Κοντονή

Τον περασμένο μήνα κυκλοφόρησε στις αίθουσες το αναμενόμενο από πολλούς, «Mirror Mirror» του σκηνοθέτη Ταρσέμ Σίνγκ, το οποίο τελικά μάλλον απογοήτευσε χάρη στην υπερβολική ελαφρομυαλιά του και την παντελή έλλειψη οποιασδήποτε αξιόλογης, υποθεσιακής βάσης.  Αυτή τη φορά και συγκεκριμένα σε μερικές μέρες, αναμένεται-από ακόμα περισσότερους για να λέμε την αλήθεια- το «Snow White and the Huntsman» του Ρούπερτ Σάντερς, το οποίο πρόκειται για μια πιο σκοτεινή και ολοκληρωτικά διαφορετική ιστορία της Χιονάτης, και αν κρίνουμε από το trailer, το εξαίρετο μουσικό βιντεοκλίπ των Florence+the Machine και τα εντυπωσιακά, γοτθικά σχεδόν posters του, τότε είμαστε σχεδόν σίγουροι πως αυτή η εκδοχή θα μας αρέσει πολύ.

Είτε μιλάμε λοιπόν για μια παιδική χαριτωμενιά, είτε για μια ενήλικη, ερεβώδη ιστορία, δε μπορούμε να μην αναγωρίσουμε τα κοινά στοιχεία των δυο ταινιών, ένα εκ των οποίων είναι φυσικά και ο ‘μαγικός καθρέφτης’.  Άλλοτε εργαλείο στα χέρια της ματαιόδοξης αλλά χιουμοριστικής βασίλισσας του Ταρσέμ, και άλλοτε χρυσαφένιος υπό τη μορφή απειλητικής, μανδυο-φορούσας μορφής, ο καθρέφτης φαίνεται να κάνει αισθητή τη μυσταγωγική του παρουσία.  Έτσι και εμείς, με αφορμή την εμφάνισή του, συγκεντρώσαμε τις πιο χαρακτηριστικές κινηματογραφικές σκηνές που περιλαμβάνουν-τι άλλο;-καθρέφτες και σας τις παρουσιάζουμε.  Για κοιτάξτε καλύτερα…

«Citizen Kane» (1941)

Το 1941 ο Αμερικανός σκηνοθέτης και ηθοποιός, Όρσον Γουέλς, έμελε να αλλάξει τη σκηνοθετική πορεία αμέτρητων, μεταγενέστερων ταινιών, χάρη στην τεχνική την οποία εισήγαγε για πρώτη φορά, στην αξεπέραστη ταινία του, «Πολίτης Κέϊν».  Το βάθος πεδίου, ήρθε για να ανατρέψει τα μέχρι τότε δεδομένα τα οποία είχαν να κάνουν με τον τρόπο που σκηνοθέτης και θεατές αντιλαμβάνονταν την έννοια του χώρου μέσα στο πλάνο και μέσα στο κάδρο.  Η ταινία του Γουέλς έμεινε ξακουστή για την εντυπωσιακή χρήση αυτής της τεχνικής, όπως εξίσου ξακουστή έμεινε και η σκηνή με τον γερασμένο πρωταγωνιστή (ο οποίος ήταν και πάλι ο Γουέλς) να περνάει μπροστά από τους καθρέφτες, επισφραγίζοντας έτσι μια και καλή την νέα, σκηνοθετική του ιδέα: ποιος καλύτερος τρόπος να αποδώσεις εξάλου το βάθος πεδίου, από το παιχνίδισμα μερικών καθρεπτών που σου δίνουν την αίσθηση του ‘χασίματος’ του ανθρώπινου σώματος, εις βάθος και εις άπειρο;  Μεγαλειώδες…

«Taxi Driver» (1976)

«You talkin’ to me?, you talkin’ to ME?», έλεγε ο διαταραγμένος Travis Bickle, το σκοτεινό alter ego του Ρόμπετ ντε Νίρο, στο εξαιρετικό «Taxi Driver» του Martin Scorsese.  Το γεγονός οτι ο Travis απευθυνόταν στον εαυτό του, βοηθάει προκειμένου να τονιστεί ακόμα περισσότερο ο ταραγμένος του εαυτός, κατάλοιπο των θηριωδιών του πολέμου στο Βιετνάμ.  Ο αντιπολεμικός τόνος της ταινίας είναι έκδηλος, ενώ ο παραλληλισμός της άγριας και οργιώδους Νέας Υόρκης που ποτέ δε κοιμάται, με την βιετναμέζικη ζούγκλα και τον διαρκή αγώνα για επιβίωση, γίνεται ξεκάθαρος με τη παρουσία του αντι-ήρωα που στεκόμενος μπροστά σε έναν καθρέφτη, αναρωτιέται στην ουσία «where is my mind?’, σε μια από τις πιο εμβληματικές εικόνες, του νεότερου κινηματογράφου.

«M» (1931)

O Πίτερ Λορ κοιτάζει με τρόμο τον εαυτό του στον καθρέφτη και κάπου εκεί μέσα ανακαλύπτει το πραγματικό τέρας που κρύβεται πίσω από το στρογγυλό πρόσωπο και τα γουρλωτά μάτια.  Το «M» αποτέλει μια από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών και οχι αδίκως, καθώς ο Γερμανός σκηνοθέτης Frietz Lang, πιστός οπαδός του εξπρεσιονιστικού κινηματογραφικού ρεύματος, δημιουργεί μια ταινία γεμάτη σκοτεινιά, σοκ και πρόκληση, δίνοντας τον πρωταγωνιστικό του ρόλο σε έναν παιδόφιλο άντρα, που αρέσκεται να παρασύρει παιδάκια και στη συνέχεια να τα σκοτώνει (ο θάνατος υπονοείται, αλλά με τρόπο ξεκάθαρο).  Η ταινία του είχε προκαλέσει πάταγο, τόσο εξαιτίας της σκληρής της υπόθεσης, όσο και της πρώτης τάξεως σκηνοθεσίας της.  Η σκηνή που ο Λορ ανακαλύπτει ‘τι’ πραγματικά είναι (ο ρόλος αυτός μάλιστα τον ακολούθησε για πάντα), αλλά και αυτή στην οποία αντιλαμβάνεται οτι έχει σημμαδευτεί με το γράμμα M (=murderer), αποτελούν από τις πιο κλασικές στιγμές του κινηματογράφου, υπό τη παρουσία καθρέφτη.

«Eyes Wide Shut» (1999)

Το κύκνειο άσμα του Stanley Kubrick, συνοδεύτηκε από μια επίσης κύκνεια κινηματογραφική στιγμή του super star ζευγαριού Κίντμαν-Κρουζ, καθώς έπειτα από λίγο καιρό οι δυο τους το διάλυσαν.  Παρόλα αυτά θα έχουν πάντα να θυμούνται την συνεργασία με τον σπουδαίο αυτόν σκηνοθέτη, ο οποίος έμελλε να γυρίσει την τελευταία του ταινία, για την οποία είχε χαρακτηριστικά πει: «my best film ever».  Το «Eyes Wide Shut» είναι ένα φιλμ για προβληματικούς εραστές, ψυχρές γυναίκες, μπερδεμένους άνδρες, προβλήματα γάμου (ένας σύγχρονος Αντονιόνι) σεξουαλικά παιχνίδια και ερωτικές φαντασιώσεις, γεμάτες χρώμα και ένταση.  Ανάμεσα στις πιο αναγνωρίσιμες πια σκηνές, είναι και αυτή οπού το νεαρό ζευγάρι στέκεται γυμνό μπροστά από έναν επιβλητικό καθρέφτη, κοιτάζοντας λάγνα ο ένας τον άλλον.  Όπως αποδεικνύεται όμως, αυτό δεν είναι αρκετό για να σώσει έναν γάμο.  Fidelio.

«Gertrud» (1964)

Ο μινιμαλισμός και το σπάσιμο των κλασικών, κινηματογραφικών συμβάσεων,θα μπορούσαν να  αποτελούν εύκολα, συνώνυμα του Δανού σκηνοθέτη Carl Theodor Dreyer.  Στην ταινία του «Γερτρούδη», ο Dreyer δημιουργεί μια εντυπωσιακή, σοκαριστική (για τα αφηγηματικά δεδομένα της εποχής τουλάχιστον) ταινία, η οποία εγκλωβίζει τον θεατή σε μια ολοκληρωτικά αντιθετική σκηνοθεσία/υπόθεση.  Από τη μια οι διάλογοι των ηρώων μοιάζουν μηχανικοί και στάσιμοι, δημιουργώντας στην ουσία μια ‘υπόθεση για την υπόθεση’, ενώ από την άλλη ο καθορισμός του χωροχρόνου, παίζει σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο.  Κοινωνόντας τα μέσα από αντικείμενα και props, ο Dreyer πετυχαίνει να μας μεταβιβάσει συναισθήματα και νοήματα μέσα από υπέροχα σκηνοθετημένα πλάνα, ακριβώς όπως αυτό της φωτογραφίας.  Εδώ η Γερτρούδη βρίσκεται ολόκληρη ‘εγκλωβισμένη’ μέσα στον καθρέφτη, σε μια προσπάθεια του σκηνοθέτη να τονίσει ίσως τον εγκλωβισμό της ηρωίδας μέσα στο ίδιο της το είναι.

«Solaris» (1972)

Ένας άνδρας φτάνει σε έναν μυστήριο ακόμη για την ανθρωπότητα, πλανήτη προκειμένου να αντικαταστήσει τον έναν, εκ των τριών επιστημόνων που βρίσκονται εκεί, ο οποίος πέθανε.  Εκεί θα έρθει αντιμέτωπος με τη κρυφή φύση των πραγμάτων, τα μυστικά των άλλων δυο ανδρών, καθώς και τις επίπονες, αλλά και τόσο γλυκές ψευδαισθήσεις της γυναίκας του, η οποία έχει από καιρό πεθάνει.  Η ταινία του Andrey Tarkovskiy, που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Stanislaw Lem, αποτελεί ύμνο στην ανθρώπινη κοσμικότητα και την μικρότατη παρουσία μας σε ένα ακατανόητο σύμπαν.  Με sci-fi πινελιές, μπόλικη εσωτερική διερεύνηση (όπως συμβαίνει στις περισσότερες ταινίες του) και με την χαρακτηριστική, αργή άλλα σημασιολογική του σκηνοθεσία, ο Tarkovskiy δημιουργεί έναν κόσμο, στον οποίο οι καθρέφτες προθετουν extra πόντους μυσταγωγίας.  Και αποτελούν φυσικά και το ίδιο το poster της ταινίας.

«Black Swan» (2010)

Αν υπάρχει κάποια σύγχρονη ταινία που έκανε τη σημασιολογία ενός σπασμένου/κατακερματισμένου καθρέφτη λάβαρο, αυτή είναι σίγουρα το σκοτεινό, ψυχολογικό θρίλερ του Darren Aronofsky, «Black Swan».  Η Natalie Portman κέρδισε το χρυσό αγαλματάκι για τον ρόλο της ως τελειομανούς μπαλαρίνα, που αρχίζει να χάνει την επαφή της με την πραγματικότητα εξαιτίας του υπερβολικού άγχους και στρές, που απορρέει από μια τέτοια ενασχόληση.  Ο Aronofsky κατέστησε σαφέστατα τον καθρέφτη ως έναν από τους βασικούς πρωταγωνιστές της ταινίας, μιας που έτσι κι αλλιώς μια μπαλαρίνα, περνάει τον περισσότερο χρόνο της, προβάροντας κινήσεις μπροστά από έναν τεράστιο καθρέφτη.  Με περίεργες γωνίες λήψεις, σπασμένα κομμάτια, πολλαπλά είδωλα και σκοτεινές φιγούρες να αντικατοπτρίζονται πάνω στην επιφάνειά του, ο καφθρέφτης γίνεται εδώ σύμβολο, ξεκαθαρίζοντας μια και καλή την εξίσου κατακερματισμένη ψυχική κατάσταση της πρωταγωνίστριας.

«The Lady from Shanghai» (1947)

Μια ιστορία για μια μοιραία γυναίκα, έναν ερωτοχτυπημένο άνδρα και έναν περίεργο φόνο.  Το «The Lady from Shanghai» σε σκηνοθεσία Orson Welles, είναι μια ταινία με με την κλασική συνταγή επιτυχίας του μεγάλου σκηνοθέτη.  Εντυπωσιακοί πρωταγωνιστές, ένα δολοπλόκο story και στιλιζαρισμένη σκηνοθεσία, που παραδίδει μαθήματα.  Μέσα σε όλα αυτά, βάλτε και την διαρκή παρουσία των καθρεφτών που κρατούν καίριο ρόλο στην ταινία, καθώς και τις πολλαπλές προβολές των πρωταγωνιστών σε αυτούς που ΄κάτι’ θέλουν να πούν, και έχουμε μια από τις πιο γνωστές κινηματογραφικές σεκάνς στην ιστορία του κινηματογράφου, με πρωταγωνιστές μια σειρά από καθρέφτες.

«Harry Potter and the Philosopher’s Stone» (2001)

Μπορεί στην προκειμένη περίπτωση η σκηνή με τον καθρέφτη να μην κρατάει κάποιον ουσιώδη ρόλο, όμως όλοι οι fan του Harry Potter θα συμφωνήσουν οτι η συγκεκριμένη σκηνή αποτέλεσε αναμφίβολα, την πιο συγκινητική της πρώτης ταινίας του μικρού μάγου.  «O Καθρέφτης του Έριτζεντ» όπως ονομάζεται, είχε σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο, προκειμένου αυτός που θα τον κοιτούσε, να μπορούσε να δει μέσα του, τις βαθύτερες επιθυμίες του.  Ο Harry κατάφερε τελικά να δει κάπου εκεί τους νεκρούς του γονείς, να του χαμογελούν και να τον εμψυχώνουν και όλοι ξέρουμε πως κατέληξε μετά η πρώτη απόπειρα του lord Voldemort να επιστρέψει στον κόσμο τον μάγων.  Looser!

«25th Hour» (2002)

Ένας από τους πιο δυναμικούς, αληθινούς και προκλητικούς μονολόγους στην ιστορία του κινηματογράφου είναι σίγουρα αυτός του Edward Norton στην ταινία του Spike Lee, «25th Hour».  O Norton αναλογίζεται την κατάντια της σύγχρονης, αμερικανικής κοινωνίας, μιλώντας στον εαυτό του, μπροστά από έναν καθρέφτη, στο μπαρ του πατέρα του.  Ο μονόλογός του περιλαμβάνει ένα σωρό κοινωνικές ομάδες και προβλήματα, τους φίλους του, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό με τον οποίο τα βάζει τελικά, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο κατέστρεψε τη ζωή του.  Συγκλονιστικός και τόσο πικρά αληθινός, ο Norton δίνει μια ερμηνεία δυναμίτη και η σκηνή με τον καθρέφτη μένει ανεξίτηλη μέχρι σήμερα στο μυαλό μας.

Βαρβάρα Κοντονή

Ερωτευμένη με τον κινηματογράφο από μικρή, παθιασμένη με τις εικόνες, τους ήχους, τις ιστορίες και την ομορφιά της 7ης Τέχνης, απολαμβάνω να γράφω με ένταση για αυτά που αγαπώ.
2 Σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

  • bodark
    30 Μαΐου 2012 at 8:50 πμ - Reply
  • Βαρβάρα
    Βαρβάρα
    30 Μαΐου 2012 at 2:03 μμ - Reply

    Yeap, ήταν αρκετά ακόμα και έπρεπε να επιλέξω μερικά μόνο. Παραδέχομαι οτι λόγο αγάπης έβαλα τελικά τον Norton 😛

  • ΣΧΕΤΙΚΑ