Video Nasties! Πανικος, Βια, Λογοκρισια

Οδηγός επιβίωσης

Τα τελευταία χρόνια σημειώνεται μια επιστροφή στην pop κουλτούρα της δεκαετίας του ’80: κινηματογραφικά με τις ταινίες του Eli Roth (βλ. «Green Inferno», «Knock Knock») και το περσινό μικρού μήκους cult αριστούργημα «Kung Fury», ενώ μουσικά με την επαναφορά των synths στο προσκήνιο με τις μπάντες Carpenter Brut και Perturbator να πρωτοστατούν. Φυσικά, επιστέγασμα όλων των παραπάνω είναι η σειρά που κέρδισε τους πάντες αυτό το καλοκαίρι, το «Stranger Things».

Πώς όμως ξεκίνησαν όλα;

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι ταινίες υπάγονταν στον έλεγχο των επιτροπών κάθε χώρας που ήταν υπεύθυνες για την αδειοδότησή τους, έτσι ώστε να μπορούν να προβληθούν στις αίθουσες. Η διαδικασία αυτή φυσικά συμπεριλάμβανε απαγορεύσεις, αλλαγές στο μοντάζ, αλλά και περιορισμούς στη διανομή. Εν ολίγοις, λογοκρισία.

Τότε όμως, άρχισαν να κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά τα video players, επιτρέποντας την αναπαραγωγή κι εγγραφή βιντεοκασετών, που πλέον έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι κάθε σπιτιού. Μ’ αυτόν τον τρόπο οι παραγωγοί ταινιών, μπορούσαν να κυκλοφορούν απευθείας σε κασέτα τις ταινίες τους, παρακάμπτοντας τις επιτροπές κι αποκτώντας μεγαλύτερο κέρδος. Ξαφνικά, ήταν διαθέσιμος στο μαζικό κοινό ένας τεράστιος αριθμός τίτλων που ως τότε πιθανότατα δε θα έβλεπε ποτέ, καθώς δε θα εγκρίνονταν από καμία επιτροπή.

Τα προβλήματα ξεκίνησαν στη Μ. Βρετανία το 1982. Οι διανομείς της ταινίας «The Driller Killer» θέλοντας να προωθήσουν την κυκλοφορία της, έβαλαν ολοσέλιδες διαφημίσεις σε περιοδικά οι οποίες απεικόνιζαν με λεπτομέρεια το αιματοκύλισμα που περίμενε τους θεατές, πυροδοτώντας τα πρώτα παράπονα. Ακολούθησε η φαεινή ιδέα των διανομέων του «Cannibal Holocaust», οι οποίοι έχοντας παρόμοιους στόχους, έστειλαν ψεύτικο ανώνυμο γράμμα διαμαρτυρόμενοι για την ίδια τους την ταινία, στη Mary Whitehouse τη γυναίκα που προέδρευε στην Εθνική Οργάνωση Τηλεθεατών και Ακροατών. Τον τελευταίο άνθρωπο δηλαδή που θα ‘θελαν να εκνευρίσουν.

Το αποτέλεσμα αυτής της πράξης ήταν η έκρηξη παροξυσμικής υστερίας των προστατών της «κοινωνικής ηθικότητας» και του «αθώου παιδικού μυαλού», η οποία έφτασε μέχρι το βρετανικό κοινοβούλιο. Η αμέσως επόμενη συνέπεια, ήταν το νομοσχέδιο «Video Recordings Act 1984», που απαγόρευε την κατοχή, προβολή, και διανομή των μη εγκεκριμένων ταινιών, κι οποιαδήποτε ανυπακοή στο νόμο συνιστούσε ποινικό αδίκημα. Ταυτόχρονα, δημοσιεύτηκε μια λίστα 72 ταινιών που είτε διώχθηκαν ποινικά είτε ήταν παράνομη η κατοχή τους υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, χαρακτηρισμένες ως «video nasties»(Ολόκληρη μπορείτε να τη βρείτε εδώ.)

Αυτές είναι οι αγαπημένες μας:

Στην περιβόητη λίστα, πέρα από τον ωκεανό των b-movies, μπορεί να βρει κανείς και arthouse ταινίες όπως το «Possession» του κορυφαίου Andrzej Zulawksi, αλλά και τις εκπληκτικές ταινίες του Dario Argento «Inferno» και «Tenebrae», αποδεικνύοντας πως η κρατική ηθική φρενίτιδα δεν έκανε διαχωρισμούς. Παρακάτω σας παρουσιάζουμε μερικές ταινίες της λίστας που θα μας μείνουν αξέχαστες.

Οι Ιταλοί:

Από τη δεκαετία του ’60 μέχρι το ’80 περίπου, ο ιταλικός κινηματογράφος άνθησε σε όλα τα πιθανά είδη, δημιουργώντας μάλιστα νέα. Ένα από αυτά ήταν οι ταινίες giallo, δηλαδή θρίλερ ή τρόμου. Αναπόφευκτα, δε θα μπορούσαν να ξεφύγουν από τα μάτια του λογοκριτή.

A Bay Of Blood («Reazione a Catena») -Mario Bava

vlcsnap-2016-08-31-14h12m43s081

Φημολογείται πως πρόκειται για την ταινία που κυκλοφόρησε με τους περισσότερους τίτλους από κάθε άλλη. Σημασία έχει πως είναι η πιο επιδραστική ταινία του Mario Bava, εγκαινιάζοντας το κινηματογραφικό είδος των slasher films. Ευφάνταστοι σειρά από φόνους, απόρροια της απληστίας των ηρώων κι ένα αναπάντεχο τέλος συνιστούν μία από τις καλύτερες στιγμές της φιλμογραφίας του Ιταλού. Καθόλου τυχαία, ο Argento ενθουσιάστηκε τόσο μ’ αυτήν που έκλεψε κόπια της ενώ ακόμα παιζόταν στις αίθουσες (την έχει μέχρι σήμερα).

The Beyond («…E tu vivrai nel terrore! L’aldilà«) -Lucio Fulci

vlcsnap-2016-08-14-23h45m49s893

Σε μια εποχή που το CGI δε θα μπορούσε καν να μαντέψει κάποιος τι είναι, τα εφέ δια χειρός Germano Natali είναι εξίσου αποτρόπαια όσο εκπληκτικά. Ο Fulci στο «The Beyond» βάζει ένα στοιχειωμένο ξενοδοχείο κι οι ήρωες αναλαμβάνουν τα υπόλοιπα. Το σατανικό πνεύμα δολοφονεί προοδευτικά τους πάντες, μόνο για να.. αναστηθούν και πάλι. Ο Fulci δεν μπορεί χωρίς ζόμπι κι αυτό φαίνεται.

Cannibal HolocaustRuggero Dedoato

vlcsnap-2016-05-21-20h55m32s954

Από τις πιο γνωστές και περιβόητες ταινίες των video nasties, όχι δίχως αιτία. Δέκα μέρες μετά την πρεμιέρα της, οι ιταλικές αρχές συνέλαβαν τον Dedoato και τον κατηγόρησαν για «αισχρότητα» (obscenity). Αργότερα, κατηγορήθηκε και για τη δολοφονία των ηθοποιών του, καθώς οι αρχές δεν μπορούσαν να τους βρουν πουθενά. Στην πραγματικότητα, είχαν υπογράψει συμβόλαιο βάση του οποίου θα εξαφανίζονταν αμέσως μετά τα γυρίσματα για ένα χρόνο, ώστε να δωθεί η εντύπωση πως πράγματι πέθαναν.

Ως προς το περιεχόμενο, γίνεται προσπάθεια παραλληλισμού του κόσμου των κανίβαλων με αυτόν μιας σύγχρονης μητρόπολης, στην οποία ο ανταγωνισμός για ταξική ανέλιξη επιτρέπει τα πάντα. Στην ταινία από τη στιγμή που οι ήρωες έρχονται σ’ επαφή με τη φυλή, το gore επιτίθεται με κάθε τρόπο, δημιουργώντας πιθανότατα αρκετούς εφιάλτες σε όσους το είδαν όταν κυκλοφόρησε. Σήμερα μοιάζει μάλλον ξεπερασμένο.

Ο Eli Roth χρησιμοποίησε τον αρχικό τίτλο της ταινίας («The Green Inferno») για να γυρίσει τη δική του εκδοχή, ως φόρος τιμής στην πρωτότυπη.

Anthropophagus -Joe D’Amato

Anthro2

Ταινία με ελληνικό ενδιαφέρον (sic) καθώς γυρίστηκε στην Αθήνα και σε νησιά του Αιγαίου. Φορέας του κακού είναι ο Nikos (George Eastman) που επιτίθεται σ’ ανίδεους τουρίστες, αφού έχει καταβροχθίσει ένα ολόκληρο χωριό. Η δράση κλιμακώνεται στο τέλος, μ’ ανελέητο κυνηγητό των τουριστών. Η ταινία ήταν απαγορευμένη στη Βρετανία για 18 χρόνια.

The Killer Nun («Suor Omicidi«) –Giulio Berruti

vlcsnap-2016-08-28-20h10m17s137

Στη δεύτερη και τελευταία ταινία ως σκηνοθέτη του Giulio Berruti, πρωταγωνιστεί η θρυλική Anita Ekberg ως καλόγρια που αναπτύσσει σεξουαλικά δολοφονικές διαστροφές έπειτα από μια εγχείριση. Θα ‘ταν ενδιαφέρον να μάθουμε πώς πείστηκε να πάρει αυτόν το ρόλο. Καλλιτεχνικά το επίπεδο της ταινίας είναι ομολογουμένως υψηλό, και η παραγωγή μάλλον ακριβή για τα δεδομένα. Οι soft porn πινελιές και οι διάλογοι όμως μας προσγειώνουν στην πραγματικότητα.

Οι μάστορες:

Μεγάλη αγάπη έδειξαν τα video nasties στα οικιακά εργαλεία παντώς είδους. Διότι αποδείχθηκαν χρήσιμα όχι μόνο στις επιδιορθώσεις, αλλά και στις δολοφονίες.

The Driller Killer -Abel Ferrara

vlcsnap-2016-08-26-13h34m35s071

Ο θρυλικός σκηνοθέτης Abel Ferrara δε θα μπορούσε να λείπει, φιγουράροντας μάλιστα στη λίστα ως ένας από τους ιθύνοντας για την κοινωνική κατακραυγή ενάντια στα nasties. Στο «The Driller Killer» εκτός από σκηνοθέτης είναι και πρωταγωνιστής, υποδύοντας ένα νεαρό καλλιτέχνη που δεν έχει μία για να ζήσει στην τρώγλη που μένει, και τα χρέη τον φέρνουν σε αδιέξοδο. Κυριολεκτικά φρικάρει, αρπάζει ένα ηλεκτρικό τρυπάνι και δολοφονεί όποιον βρει. Ήταν απαγορευμένο για 20 χρόνια.

The Toolbox Murders -Dennis Donnelly

The Toolbox Murders 9

Όνομα και πράμα η ταινία του Donnelly, τοποθετεί σε προοπτική τις πολλαπλές χρήσεις τρυπανιών, κατσαβιδιών και πλείστων σύνεργων που ο μασκοφόρος ήρωας επιστρατεύει κατά ανυποψίαστων ενοίκων πολυκατοικίας. Το ενδιαφέρον στοιχείο της εντοπίζεται στο εκ διαμέτρου αντίθετο δεύτερο μέρος, που ακολουθεί σωρεία φόνων, στο οποίο αλλάζει το κέντρο βάρους της δράσης προς ένα απροσδόκητο και αξιομνημόνευτο τέλος. Fun fact, τα folk χιτάκια που σιγοτραγουδά ο ήρωάς μας.

Οι πυρομανείς:

Εκτός απ’ το κάψιμο του εγκεφάλου, τα video nasties επιφυλάσσουν πραγματικές πυρκαγιές: ανθρώπων, κτηρίων και άλλων.

The Burning -Tony Maylam

vlcsnap-2016-05-10-23h35m51s582

Όσοι μεγαλώνουν περνώντας τα καλοκαίρια τους στις κατασκηνώσεις, συνήθως επιστρέφουν ως ομαδάρχες για να βγάλουν και το αναγκαίο χαρτζιλίκι. Δυστυχώς ο πρωταγωνιστής του «The Beyond», της πρώτης ταινίας που έγραψε ο Harvey Weinstein, δεν ευτύχησε καθώς έπεσε θύμα bullying με συνέπεια να καεί ολόκληρος, παραμορφώνοντας το σώμα του.

Προφανώς, μετά την ανάρρωσή του, επιστρέφει οργισμένος να πάρει εκδίκηση από την επόμενη γενιά νεαρών που επισκέπτεται την κατασκήνωση, ανακυκλώνοντας τα καψόνια των παλαιοτέρων. Στο cast παρελαύνουν αρκετοί μετέπειτα διάσημοι ηθοποιοί, ενώ τα ειδικά εφέ είναι δια χειρός του κορυφαίου Tom Savini.

Don’t Go In The House -Joseph Ellison

vlcsnap-2016-08-19-19h02m37s046

Ο Dan Grimaldi σ’ αυτήν την ταινία δίνει μία από τις καλύτερες ερμηνείες του είδους. Ο ήρωας που υποδύεται έχει ουκ ολίγα ψυχολογικά, χάρη στην τυραννική μητέρα του. Εξ ου και η αγάπη για τις φλόγες με τις οποίες τυλίγει τα θύματά του. Δύσκολα να ξεχάσει κανείς μερικές από τις σκηνές της ταινίας, με δεδομένο πως κανένα από τα θύματα δεν τηρεί την προσταγή του τίτλου.
Θυμίζοντας αμυδρά τον Patrick Bateman, απολαμβάνει να ακούει disco.

Dead & Buried -Gary Sherman

vlcsnap-2016-08-24-18h08m42s548

Από τις πιο ευφάνταστες ιστορίες τρόμου, στο «Dead & Buried» μεταφερόμαστε σε μια μικρή παραλιακή κωμόπολη, όπου συμβαίνει μια σειρά ανεξήγητων φόνων. Οι δράστες αρέσκονται στο να καίνε τα θύματά τους ενώ τα φωτογραφίζουν. Βέβαια, τα πτώματα δε μένουν νεκρά. Όσο προοδευτικά οι αριθμοί των φόνων αυξάνονται άλλο τόσο περιπλέκεται η δράση, για να οδηγηθούμε σε ένα αποκαλυπτικό τέλος, όπου αποδεικνύεται πως τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται.

Οι διαταραγμένοι:

Τα ψυχολογικά προβλήματα είναι σχεδόν πάντα η αφόρμηση. Οι κύριοι που ακολουθούν δεν μπόρεσαν να τα αποφύγουν.

Nightmare -Romano Scavolini

vlcsnap-2016-08-31-16h31m02s884

Η εφιαλτική εισαγωγή είναι επαρκώς πειστική για τις προθέσεις της ταινίας. Ο πρωταγωνιστής Baird Stafford είναι ένας ψυχοπαθής που δεν ξεπέρασε ποτέ τα παιδικά του τραύματα. Επιστρέφοντας απ’ την κλινική στον έξω κόσμο αδυνατεί να συγκρατήσει τα ένστικτά του, και κυνηγά την οικογένεια που άφησε πίσω του. Η ταινία απαγορεύτηκε, ο διανομέας όμως κυκλοφόρησε μια μη εγκεκριμένη κόπια της και για το λόγο αυτό φυλακίστηκε. Ομολογουμένως δε βοήθησε τον εαυτό του, καθώς οι αρχές έλαβαν υπόψη τους την ύπαρξη του φιλμ, όταν μαζί με την κασέτα δινόταν δώρο μια σακούλα για τη ναυτία, ενώ διοργανώθηκε διαγωνισμός μαντέματος του βάρος ενός εγκεφάλου σε ένα βάζο.

The Boogey Man -Ulli Lommel

vlcsnap-2016-08-18-18h11m57s643

Όταν δύο πιτσιρίκια θα πάρουν τον έλεγχο της κατάστασης οι συνέπειες των πράξεών τους θα τους προκαλέσουν ανεπούλωτο μετατραυματικό σοκ, το οποίο θα αντανακλάται για πάντα μέσα από ένα καθρέφτη. Όχι ένα συνηθισμένο θρίλερ, σίγουρα όμως ευφάνταστο. Το πνεύμα που παγιδεύτηκε στον καθρέφτη δε συγχωρεί κανένα, κι οι ήρωες της ταινίας μετά βίας γλιτώνουν απ’ τα νύχια του.

Οι κορυφαίες:

Όλες οι ταινίας της περιβόητης λίστας είχαν να αντιμετωπίσουν την υποτίμηση των κριτικών, και στην περιφρόνηση των ακαδημαϊκών, ως ποταπές και δίχως αξία. Χωρίς φυσικά όλες να είναι άξιες λόγου, κάποιες από αυτές αξίζει να χαρακτηρίζονται ως μικρά αριστουργήματα.

I Spit On Your Grave -Meir Zarchi

vlcsnap-2016-05-06-22h53m06s213

Λίγες ταινίες έχουν υπάρξει που μπορούν να συναγωνιστούν τη δύναμη του «I Spit On Your Grave». Η Camille Keaton πρωταγωνιστεί ως μια φιλόδοξη συγγραφέας που περνά μερικές μέρες στην εξοχή ώστε να εμπνευστεί για το βιβλίο που γράφει. Μερικοί ντόπιοι όμως, της επιτίθενται, τη βιάζουν (για 25′) και την παρατούν αιμόφυρτη.

Από εκείνο το σημείο κι ύστερα, η ταινία μετατρέπεται σε ένα αποστομωτικό κυνήγι εκδίκησης, με την Keaton να πληρώνει τους δράστες με το ίδιο νόμισμα. Πρόκειται για μια ωμή κριτική στο μισογυνισμό και την ανδρική υπεροψία, και όχι το ακριβώς αντίθετο όπως υποστηρίχτηκε όταν κυκλοφόρησε η ταινία. Η ψυχική φθορά που βιώνει η ηρωίδα αναπαράγεται στο θεατή, κι έτσι στο δεύτερο μέρος της ιστορίας η αντεπίθεση γίνεται ακόμα πιο σφοδρή. Αναμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες ταινίες της εποχής, αν όχι όλων των εποχών.

The Evil Dead -Sam Raimi

vlcsnap-2016-08-28-02h57m12s546

Στιγμάτισε την παιδική ηλικία εκατομμυρίων, και δικαίως θεωρείται ένα από τα καλύτερα θρίλερ που έχουν γυριστεί ποτέ. Μ’ ένα σενάριο που δεν αναλώνεται σε περιττές αναλύσεις, μια παρέα αποφασίζει να μείνει σ’ ένα απομονωμένο σπίτι στο δάσος. Αρχαία πνεύματα του κακού αφυπνίζονται, κι η μικρή καλύβα μετατρέπεται σε θανατηφόρα παγίδα.

Ο ακομπλεξάριστος χαρακτήρας της ταινίας επιτρέπει το συνδυασμό του τρόμου, με το ειρωνικό χιούμορ, με το τελευταίο να είναι το κρυφό πλεονέκτημα του συνολικού αποτελέσματος. Τα εφέ έγιναν από τον ίδιο τον Raimi σε συνεργασία με τον Bart Pierce, γι’ αυτό και το gore φτάνει και περισσεύει. Η ταινία ολοκληρώθηκε κάτω από δύσκολες συνθήκες, κι όμως κατάληξε να πιάνει σχεδόν 3 εκατομμύρια δολάρια στα ταμεία.

Ο μύθος της επιζεί μέχρι και σήμερα, μετενσαρκωμένος στη σειρά «Ash vs. Evil Dead».

Ειδική Μνεία:

Snuff -Michael Findlay

vlcsnap-2016-08-30-13h35m20s114

Η ειδική μνεία αποδίδεται για ιστορικούς λόγους. Από τον τίτλο της πήρε το όνομά του το κινηματογραφικό είδος των ταινιών που απεικονίζουν «πραγματικούς» φόνους.

Περισσότερο ένα διαφημιστικό κόλπο, παρά κινηματογραφικό έργο, το «Snuff» δίχασε τους πάντες όταν κυκλοφόρησε. Ο παραγωγός της Alan Shackleton, άλλαξε τον τίτλο στην ταινία «The Slaughter», και πρόσθεσε την τελική σκηνή της δολοφονίας στην οποία το γύρισμα σταματάει, και ο σκηνοθέτης με το συνεργείο κατακρεουργούν την ηθοποιό. Είναι απορίας άξιο πώς αυτή η σκηνή θεωρήθηκε πραγματική, απ’ τη στιγμή που είναι με ποικίλους τρόπους προφανές ότι σκηνοθετήθηκε. Παρόλαυτα, ο Shackleton κατάφερε να προβάλει την ταινία στην Times Square, πληροφορώντας ο ίδιος την αστυνομία για το περιεχόμενο της ταινίας, ενώ ταυτόχρονα συγκέντρωσε μια ομάδα που «διαμαρτυρόταν» για την προβολή. Το κόλπο του πέτυχε, καθώς σε 3 βδομάδες το «Snuff» εξαργύρωσε 300.000 δολάρια.

Ως προς το περιεχόμενο, την κακή ηθοποιία προσπερνά μονάχα το χειρότερο σενάριο, που περιλαμβάνει μια άκυρη σκηνή παιδεραστίας και γυμνό εν αφθονία. Τέτοια βέβαια είναι η ζωή μιας γυναικείας συμμορίας με άντρα αρχηγό (sic).

 

Αυτές είναι μερικές από τις αγαπημένες μας «video nasty» ταινίες, που έμελλε να αφήσουν ιστορία τόσο για το κινηματογραφικό όσο και το πολιτικό τους αντίκτυπο. Η αξία τους είναι αναμφισβήτητη, καθώς διεύρυναν τα όρια του μέσου, αλλά κυρίως ενέπνευσαν μια νέα γενιά κινηματογραφιστών που μέχρι και σήμερα παθιάζεται και φτιάχνει με κάθε κόστος ταινίες δίχως φόβο. Σειρά σας λοιπόν να ανακαλύψετε τις δικές σας αγαπημένες.

Χρήσιμες πηγές:

Ταινίες:

  • Video Nasties: The Definitive Guide -Adam West
  • Dear Censor –ντοκιμαντέρ του BBC

Πληροφορίες για τις τοποθεσίας γυρισμάτων της ταινίας «Antrhopophagus» στο βιβλίο «World Film Locations: Athens» (σελ. 61, Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη).

Θερμές ευχαριστίες στο Γιάννη Βοσκόπουλο για τη βοήθειά του.

Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

Δυσκολεύεται πολύ να γράψει το βιογραφικό του, κι ελπίζει τα κείμενά του να είναι καλύτερα από αυτό.
Δεν υπάρχουν σχόλια

ΑΠΑΝΤΗΣΕ

*

*

ΣΧΕΤΙΚΑ